خبرگزاری مهر- گروه استانها: صبح که به مزارع دورود میرسی، بخشی از زمین دیگر شمایل آشنای کشتهای سنتی را ندارد. ردیفهای آفتابگردان، با ساقههایی که قامت کشیدهاند و کپههایی که رو به آفتاب ایستادهاند، تصویری متفاوت از یک مزرعه زراعی را پیش چشم میگذارند؛ محصولی که حالا در بخشی از اراضی لرستان به عنوان یکی از گزینههای تغییر الگوی کشت مطرح شده است.
وقتی آفتابگردان جای خود را در مزارع لرستان باز میکند
برداشت دانه روغنی آفتابگردان در ۱۶۰ هکتار از مزارع شهرستان دورود آغاز شده و این شهرستان در سال جاری بخش عمده سطح زیرکشت آفتابگردان استان را به خود اختصاص داده است.
در نگاه نخست، افزایش سطح زیرکشت یک محصول شاید صرفاً یک آمار کشاورزی به نظر برسد، اما پشت این عدد، مسئلهای مهمتر قرار دارد؛ اینکه کشاورزی لرستان در شرایطی که محدودیت منابع آبی و تغییرات اقلیمی، انتخاب محصول و شیوه تولید را به یکی از مسائل مهم کشاورزان تبدیل کرده، به دنبال گزینههایی برای متنوع کردن سبد کشت خود است.
آفتابگردان در این میان به دلیل ویژگیهای گیاهشناسی و نیاز آبی کمتر، مورد توجه قرار گرفته است؛ محصولی که بنا بر اظهارات مسئولان بخش کشاورزی، میتواند در مناطق مستعد استان به صورت هدفمند توسعه پیدا کند.
دورود در صدر کشت آفتابگردان لرستان
نامدار صیادی، رئیس سازمان جهاد کشاورزی لرستان، در گفتوگو با خبرنگار مهر، اظهار کرد: در سال جاری ۲۱۰ هکتار از اراضی کشاورزی استان به کشت آفتابگردان اختصاص یافته که از این میزان، ۱۶۰ هکتار در شهرستان دورود قرار دارد.
به گفته وی، بخش عمده کشت آفتابگردان استان در دورود متمرکز شده و برداشت این محصول نیز در همین سطح از اراضی آغاز شده است.
این میزان در مقایسه با سال گذشته، تغییر قابل توجهی را نشان میدهد. سال گذشته مجموع سطح زیرکشت آفتابگردان در لرستان تنها ۴۵ هکتار بود، اما امسال این رقم به ۲۱۰ هکتار رسیده است؛ یعنی سطح زیرکشت این محصول در فاصله یک سال بیش از چهار برابر شده است.
این رشد را نمیتوان تنها افزایش سطح یک محصول دانست؛ چراکه سیاست اعلامی جهاد کشاورزی لرستان، حرکت به سمت اصلاح الگوی کشت و انتخاب محصولاتی است که با ظرفیتهای اقلیمی و منابع موجود تناسب بیشتری داشته باشند.
صیادی میگوید توسعه آفتابگردان در استان با هدف اصلاح الگوی کشت و استفاده مناسب از ظرفیت مناطق مختلف انجام شده و افزایش سطح زیرکشت آن، توجه بیشتر به محصولاتی را نشان میدهد که با شرایط اقلیمی استان تناسب دارند.
یک جهش چهار برابری، اما نه بدون برنامه
افزایش سطح زیرکشت از ۴۵ به ۲۱۰ هکتار در یک سال، شاید در نگاه اول یک جهش بزرگ باشد، اما سیاستگذار بخش کشاورزی تأکید دارد که این توسعه قرار نیست به معنای گسترش بیضابطه یک محصول در همه مناطق باشد.
مسئله اصلی، «کشت متناسب با ظرفیت منطقه» است؛ یعنی هر محصول در زمینی قرار گیرد که از نظر شرایط اقلیمی و ظرفیت تولید، امکان عملکرد مناسب آن وجود داشته باشد.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی لرستان با اشاره به همین رویکرد، تنوعبخشی به الگوی کشت، استفاده بهینه از اراضی کمبازده، افزایش درآمد کشاورزان و بهرهگیری از گیاهان مقاوم به خشکی را از اهداف توسعه کشت آفتابگردان عنوان کرده است.
از این منظر، افزایش سطح زیرکشت آفتابگردان زمانی میتواند به یک تغییر پایدار در کشاورزی استان تبدیل شود که توسعه آن بر مبنای ظرفیت مناطق مستعد و همراه با برنامهریزی فنی صورت گیرد.
در واقع، مسئله تنها این نیست که چه میزان آفتابگردان کاشته شود؛ مسئله مهمتر این است که کجا، با چه هدفی و در چه چارچوبی کاشته شود.
کشاورز دورودی: آفتابگردان آب کمتری میخواهد
یکی از کشاورزان دورودی که امسال اقدام به کشت آفتابگردان کرده است، درباره تجربه خود از این کشت میگوید: آفتابگردان محصولی است که آب بسیار کمتری مصرف میکند و همین موضوع آن را برای شرایط فعلی کشاورزی جذاب کرده است.
وی توضیح میدهد که در سال جاری بخشی از مزارع خود را به کشت آفتابگردان اختصاص داده و در مجموع ۱۲۰ هکتار و ۴۰ هکتار نیز به صورت «تبی» کشت شده است.
این کشاورز همچنین به تنوع ارقام مورد استفاده اشاره میکند و میگوید امسال هم رقم روغنی و هم رقم آجیلی آفتابگردان در مزرعه کشت شده است.
تجربه کشاورزان از یک محصول، در کنار سیاستهای رسمی بخش کشاورزی، یکی از عوامل تعیینکننده در گسترش یا محدود شدن یک کشت است. زمانی که کشاورز بتواند محصولی را با نیاز آبی پایینتر و متناسب با شرایط زمین خود تولید کند، احتمال استقبال از آن در سالهای بعد نیز بیشتر خواهد شد.
البته این موضوع به معنای حذف سایر محصولات نیست؛ بلکه آفتابگردان در چارچوب سیاست تنوعبخشی، به عنوان یکی از گزینههای قابل بررسی وارد الگوی کشت میشود.
ریشهای که آفتابگردان را متفاوت میکند
مسعود رفیعی، کارشناس حوزه کشاورزی لرستان، درباره ویژگیهای این گیاه معتقد است آفتابگردان به واسطه داشتن ریشه عمیق در خاک، از برخی جهات نسبت به غلاتی مانند گندم و جو مزیتهایی دارد.
این ویژگی ریشهای باعث میشود آفتابگردان از نظر ساختار گیاهی و نحوه استفاده از منابع موجود در خاک، با بسیاری از محصولات زراعی رایج متفاوت باشد.
رفیعی بر همین اساس، توسعه محصولات روغنی از جمله آفتابگردان را دارای اهمیت میداند و معتقد است گسترش این محصولات میتواند در تأمین روغن و در نتیجه در امنیت غذایی استان و کشور نقش داشته باشد.
او تأکید میکند که ویژگیهای فیزیولوژیکی و گیاهشناسی آفتابگردان، ظرفیت ورود این محصول به الگوی کشت را فراهم میکند و میتوان از آن برای متنوعتر کردن مزارع استفاده کرد.
این نگاه، آفتابگردان را از یک محصول صرفاً زراعی به بخشی از بحث بزرگتر «تنوع تولید» تبدیل میکند؛ موضوعی که در کشاورزی امروز، با توجه به محدودیت منابع و ضرورت کاهش ریسک، اهمیت بیشتری پیدا کرده است.
از مزرعه تا امنیت غذایی؛ آفتابگردان چه نقشی دارد؟
آفتابگردان علاوه بر کاربردهای مختلف، یک محصول روغنی نیز محسوب میشود و همین ویژگی باعث میشود توسعه آن از منظر امنیت غذایی مورد توجه قرار گیرد.
وابستگی به تأمین روغن و ضرورت تأمین بخشی از نیاز از مسیر تولید داخلی، موضوعی است که محصولات روغنی را در سیاستهای کشاورزی دارای جایگاه ویژهای کرده است.
رفیعی معتقد است توسعه گیاهان روغنی مانند آفتابگردان میتواند در تأمین روغن مورد نیاز و در نهایت در تقویت امنیت غذایی استان و کشور مؤثر باشد.
از این منظر، افزایش سطح زیرکشت آفتابگردان در لرستان تنها یک تغییر در ترکیب محصولات مزارع نیست؛ بلکه میتواند بخشی از تلاش برای افزایش سهم محصولات روغنی در تولید کشاورزی باشد.
اصلاح الگوی کشت؛ فراتر از تغییر نام محصولات
اصلاح الگوی کشت، صرفاً به معنای جایگزین کردن یک محصول با محصول دیگر نیست. این فرآیند زمانی معنا پیدا میکند که انتخاب محصول بر اساس مجموعهای از عوامل از جمله شرایط اقلیمی، ظرفیت زمین، منابع آب، نیاز بازار و توان اقتصادی کشاورز انجام شود.
در این چارچوب، جهاد کشاورزی لرستان توسعه آفتابگردان را بخشی از یک سیاست گستردهتر برای تنوعبخشی به تولید میداند.
صیادی معتقد است کشاورزان باید برای افزایش بهرهوری و کاهش ریسک تولید، تنوعبخشی به محصولات کشاورزی را در برنامهریزی زراعی خود مورد توجه قرار دهند.
از نگاه وی، تنوع محصولی میتواند امکان استفاده مناسبتر از ظرفیت اراضی و شرایط اقلیمی مناطق مختلف را فراهم کند و در کنار آن، فرصتهای بیشتری برای افزایش درآمد و پایداری فعالیت کشاورزان به وجود آورد.
این رویکرد بهویژه برای استانی مانند لرستان که مناطق مختلف آن از نظر شرایط اقلیمی و ظرفیتهای کشاورزی یکسان نیستند، اهمیت پیدا میکند. محصولی که در یک منطقه عملکرد مناسبی دارد، لزوماً برای همه نقاط استان انتخاب مطلوبی نیست و همین مسئله ضرورت برنامهریزی منطقهای را برجسته میکند.
آفتابگردان و مسئله کاهش ریسک تولید
کشاورزی ذاتاً با ریسکهای مختلفی روبهرو است؛ از شرایط آبوهوایی گرفته تا محدودیت منابع و نوسانات بازار. وقتی بخش بزرگی از اراضی به چند محصول محدود اختصاص پیدا کند، هر تغییر نامطلوب در شرایط تولید میتواند بخش بیشتری از درآمد کشاورزان را تحت تأثیر قرار دهد.
تنوعبخشی به الگوی کشت، یکی از راههایی است که میتواند این ریسک را میان محصولات مختلف توزیع کند.
صیادی نیز بر همین موضوع تأکید دارد و توسعه آفتابگردان را در کنار سایر اقدامات اصلاح الگوی کشت، اقدامی برای بهرهگیری بهتر از ظرفیت اراضی و کاهش ریسک تولید میداند.
به این ترتیب، آفتابگردان قرار نیست جایگزین همه محصولات موجود در مزارع لرستان شود؛ بلکه هدف، ایجاد سهمی مشخص برای یک محصول روغنی و نسبتاً مقاوم به کمآبی در مناطق مستعد است.
دورود؛ نقطه تمرکز کشت آفتابگردان
اختصاص ۱۶۰ هکتار از مجموع ۲۱۰ هکتار سطح زیرکشت آفتابگردان لرستان به شهرستان دورود، این شهرستان را به مهمترین نقطه کشت این محصول در استان تبدیل کرده است.
آغاز برداشت آفتابگردان در مزارع دورود نیز مرحلهای مهم برای ارزیابی عملی تجربه امسال محسوب میشود؛ چراکه نتیجه برداشت میتواند اطلاعات بیشتری درباره میزان موفقیت این کشت در منطقه در اختیار بخش کشاورزی و کشاورزان قرار دهد.
در این مرحله، تجربه کشاورزان اهمیت زیادی پیدا میکند. میزان استقبال آنان در سالهای بعد، تا حد زیادی به تجربهای که از عملکرد محصول، میزان مصرف آب، هزینههای تولید و درآمد حاصل از فروش آن به دست میآورند، وابسته خواهد بود.
به همین دلیل، توسعه آفتابگردان نیازمند همراهی میان تجربه میدانی کشاورز و حمایت فنی دستگاه متولی است.
حمایت فنی؛ شرط توسعه هدفمند
رئیس سازمان جهاد کشاورزی لرستان اعلام کرده است که این سازمان آمادگی دارد حمایتهای فنی لازم را برای استمرار و توسعه هدفمند کشت آفتابگردان و دیگر محصولات متناسب با شرایط مناطق مختلف استان فراهم کند.
این حمایت فنی، در چارچوب سیاست اصلاح الگوی کشت اهمیت ویژهای دارد؛ چراکه کشاورز برای ورود به یک محصول جدید تنها به توصیه کلی نیاز ندارد، بلکه باید اطلاعات فنی و متناسب با منطقه در اختیار داشته باشد.
از انتخاب رقم مناسب تا شیوه کشت و مدیریت مزرعه، هر مرحله میتواند بر نتیجه نهایی اثرگذار باشد. به همین دلیل، توسعه کشت باید همراه با آموزش و مشاوره فنی باشد تا افزایش سطح زیرکشت به افزایش ریسک برای کشاورزان تبدیل نشود.
صیادی نیز تأکید دارد که توسعه این نوع کشت باید متناسب با ظرفیت مناطق مستعد و در چارچوب برنامهریزیهای اصلاح الگوی کشت انجام شود تا در کنار افزایش بهرهوری، منابع موجود نیز به شکل بهینهتری مورد استفاده قرار گیرند.
آفتابگردان زیر آفتاب تصمیمهای کشاورزی لرستان
آفتابگردان حالا در بخشی از مزارع لرستان قد کشیده است؛ محصولی که از ۴۵ هکتار سال گذشته به ۲۱۰ هکتار در سال جاری رسیده و ۱۶۰ هکتار آن در دورود قرار دارد. پشت این افزایش سطح، یک پیام روشن وجود دارد: کشاورزی لرستان در جستوجوی راههایی برای متنوعتر کردن تولید و سازگارتر شدن با محدودیتهای منابع است.
برای کشاورزی که با محدودیت آب روبهروست، محصول کمآببر جذابیت بیشتری دارد؛ برای سیاستگذار، محصولی که بتواند بخشی از الگوی کشت را متنوع کند اهمیت پیدا میکند و برای اقتصاد غذایی، گیاه روغنی میتواند بخشی از زنجیره تأمین روغن را تقویت کند.
اما آینده این کشت صرفاً در افزایش هکتارها خلاصه نمیشود. آفتابگردان زمانی میتواند به یک گزینه پایدار در کشاورزی لرستان تبدیل شود که توسعه آن با ظرفیت واقعی مناطق، توان منابع، نیاز کشاورز و برنامهریزی فنی همراه باشد.
برداشت امسال در دورود، در واقع نخستین فصل از تجربهای است که میتواند در سالهای آینده گستردهتر شود؛ تجربهای که نتیجه آن باید نه فقط در مزرعه، بلکه در میزان بهرهوری آب، درآمد کشاورز، تنوع تولید و جایگاه محصولات روغنی در کشاورزی استان سنجیده شود.
آفتابگردان برای لرستان فعلاً یک «گزینه» است؛ گزینهای که اگر درست و متناسب با ظرفیت هر منطقه توسعه پیدا کند، میتواند بخشی از تصویر تازهای باشد که برای آینده کشاورزی استان ترسیم میشود.
نظر شما