معصومه نصیری کارشناس رسانه، در گفتوگو با خبرنگار مهر با اشاره به ظرفیتهای مغفولمانده رسانه در پرداخت به مناسک مذهبی، گفت: متأسفانه رسانه در کشور ما، به ویژه در حوزه مناسک مذهبی مانند ماه رمضان، عمدتاً بر جنبههای عبادی و اصول دین متمرکز است. نکته قابل تأمل اینجاست که این موقعیتهای مذهبی چه ظرفیتهای جانبی برای گروههای مختلف جامعه (نوجوانان، بانوان، سالمندان) ایجاد میکنند و چگونه میتوانیم از آنها برای تقویت همبستگی استفاده کنیم.
وی ادامه داد: در کشورهای دیگر این ظرفیت فعال میشود و برای قشرهای مختلف، محتواهای متنوعی تولید میشود. سوژهها متأثر از آن مناسک یا موقعیت دینی، متنوع هستند. اما در اینجا جای این تنوع خالی است. ما صرفاً به مباحث دینی میپردازیم و کمتر به مؤلفههای اخلاقی مانند ایثار، ازخودگذشتگی و احترام به نظرات دیگران توجه میکنیم.
سوژهپردازیها در رسانهها برای ترویج فرهنگ ماه رمضان محدود است
این کارشناس رسانه خاطرنشان کرد: امروز که فضای جامعه ملتهب است، باید دید چگونه میتوان در سایه نگاه دینی و موقعیتهای مذهبی، نظرات مخالف را پذیرفت و به آنها احترام گذاشت. متأسفانه به این موارد پرداخته نمیشود و سوژهپردازیها محدود و با قاببندیهای مشخص، تنها برای قشر خاصی از مخاطب است. این یکی از نکات مهمی است که باید به آن توجه کنیم.
وی یادآور شد: ممکن است هر دستهای از مخاطبان، به این موقعیت مذهبی اعتقاد نداشته باشند یا با آن همراهی نکنند. اما اینکه مخاطب را رها کنیم و برایش محتوایی نداشته باشیم و صرفاً برای آن دسته از مخاطبانی که این وضعیت را قبول دارند تولید محتوا کنیم، یکی از معضلاتی است که در حوزه رسانه باید به آن دقت کنیم. تنوع در سوژهپردازی و در نظر گرفتن مخاطبان متنوع و متکثری که داریم، ضروری است. ضلع سوم این است که از این فضا چقدر میتوانیم برای نیازهای اخلاقی و اجتماعی جامعه تولید محتوا کنیم.
نصیری در پاسخ به این پرسش که رسانهها چقدر میتوانند بین جنبههای عبادی ماه رمضان و نیازهای فردی و سرگرمی مخاطبان، تعادل ایجاد کنند، گفت: اگر قرار باشد فقط به مباحث عبادی بپردازیم، یعنی پذیرفتهایم که دایره مخاطبان خود را محدود کنیم. در حالی که جنبههای سرگرمی و استفاده از این فضا برای انتقال مفاهیم فرهنگی، از بین بردن تعارضات و ایجاد وفاق، همگی در همین حوزه غیرمستقیم و در بستر سرگرمی قابل تحقق است.
وی ادامه داد: در کشورهایی مثل امارات، مالزی، ترکیه، آذربایجان و تاجیکستان که جمعیت غالب مسلمان دارند، این اتفاق در حال رخ دادن است. آنها سعی میکنند با فاکتورهای متنوع موضوعی و قالبی، مخاطبان را همراه کنند و در لایههای زیرین، مفاهیم مورد نظر را به ذهن مخاطب منتقل کنند.
این کارشناس رسانه با اشاره به نقش شبکههای اجتماعی در ترویج فرهنگ ماه رمضان گفت: واقعیت این است که نقش آنها بسیار زیاد است، اما متأسفانه امروز این نقش معکوس شده است. تنوع و تکثر موجود در شبکههای اجتماعی به حدی است که گاهی به خلق ارزشهای جدیدی منجر میشود که روزه در میان آنها جایی ندارد و حتی روزهداری و مناسک دینی را به امری ضدتبدیل میکند. این مسئله باعث میشود نوجوانان و جوانان ما نسبت به نادیده گرفتن این مناسک عبادی، عادیسازی ذهنی پیدا کنند.
وی در پاسخ به این پرسش که چگونه میتوانیم در این فضا تولید محتوا کنیم تا علاوه بر جنبههای دینی، به ابعاد دیگری مثل سلامت روان، سلامت جسم، و تطبیق آنچه در ذهن و دین خود داریم با سایر ادیان (مثلاً چگونگی ارزشمند دانستن مناسک دینی در مسیحیت و یهودیت) نیز بپردازیم، گفت: به نظر میرسد در این زمینه جای کار خالی است. در حال حاضر، فضای شبکههای اجتماعی به سمت ارزشزدایی از مناسک دینی مانند روزه، نماز و مشارکتهای جمعی مذهبی پیش میرود که این موضوعی جدی و نیازمند توجه است.
هوش مصنوعی و ترویج فرهنگ رمضان
نصیری در پاسخ به این پرسش که با توجه به رشد هوش مصنوعی و فناوریهای جدید، رسانهها در آینده چقدر میتوانند از این ابزار برای ترویج فرهنگ رمضان استفاده کنند، اظهار کرد: هوش مصنوعی ابزاری است که نیازمند بهرهبرداری هوشمندانه و خلاقانه است. پتانسیل بالایی برای استفاده از آن در تولید فیلمها، سریالها و حتی موسیقیهایی که بتوانند این فضا را مدیریت کرده و ذهن مخاطب را برای پذیرش مفاهیم دینی آماده کنند، وجود دارد.
وی ادامه داد: به نظر میرسد هنوز این خلاقیت و تفکر برای استفاده از این ابزار وجود ندارد. نهایت کاری که انجام دادهایم، تصویرسازیهای ظاهری یا خلق شخصیتهای مذهبی با کمک هوش مصنوعی بوده است. اما این که چگونه از این تکنولوژی برای پرداختن به یک رویداد دینی مثل ماه مبارک رمضان، از زاویهای جذاب برای نسل جوان استفاده کنیم تا بتواند در مقابل جریان ارزشزدایی در شبکههای اجتماعی بایستد، موضوعی است که به نظر میرسد کمتر به آن پرداخته شده یا اساساً به آن فکر نکردهایم.
این کارشناس در پاسخ به این پرسش که اگر قرار باشد یک پویش ۱۰ ثانیهای برای ترویج فرهنگ ماه رمضان داشته باشیم، چه پیشنهادی دارید، گفت: همین الان که با شما صحبت میکنم، فقدان «مهربانی» را در جامعه حس میکنیم. بهترین پیشنهاد، استفاده از موقعیت ماه مبارک رمضان برای ترویج مهربانی، توجه توأم با اخلاق و احترام متقابل است. پویشی که بتواند مهربانی را در افراد جامعه بیدار کند، به آن ضریب بدهد و ارزشآفرینی کند تا افراد در کنار هم، با وجود همه دوقطبیهای مخرب رسانهای، در ذیل مفهوم ارزشمند مهربانی و فرصت ماه رمضان جمع شوند. چنین پویشی میتواند آن فضاهای منفی را خنثی کرده و اتفاق بهتری را رقم بزند.
نظر شما