به گزارش خبرنگار مهر، در سالهای اخیر، روایتهای متعددی درباره زندگی و فعالیتهای سیاسی و اجرایی چهرههای معاصر منتشر شده است؛ اما آثاری که بتوانند در فاصلهای نزدیک به رخدادها، تصویری جزئینگر و مبتنی بر روایتهای دستِ اول ارائه دهند، کمتر مورد توجه قرار گرفتهاند.
کتاب «راز پرواز» نوشته محمدمهدی اسلامی از جمله آثاری است که تلاش کرده با تکیه بر خاطرات و روایتهای مهدی مجاهد، معاون پیگیریهای ویژه دفتر رئیسجمهور، به بازخوانی چهل روز پایانی زندگی شهید سید ابراهیم رئیسی بپردازد؛ روزهایی که از عملیات «وعده صادق ۱» آغاز میشود و به آخرین سفر و حادثه سقوط بالگرد ختم میشود.
این کتاب در قالب خاطرهنگاری مستند، مخاطب را به فضای جلسات مدیریتی، سفرهای استانی و خارجی، تصمیمگیریهای حساس سیاسی و همچنین لحظات شخصی و عاطفی رئیسجمهور شهید نزدیک میکند. نویسنده تلاش کرده است تصویری صرفاً سیاسی از شهید رئیسی ارائه نکند و در کنار روایت رویدادهای کلان، به جنبههای انسانی و روزمره شخصیت او نیز بپردازد.
روایتی از پشتِ درهای بسته مدیریت کشور
«راز پرواز» بیش از آنکه صرفاً یک زندگینامه یا گزارش سیاسی باشد، تلاشی برای ثبت فضای مدیریتی کشور در یکی از پرحادثهترین مقاطع سالهای اخیر است. روایت کتاب از عید فطر آغاز میشود؛ زمانی که کشور با مجموعهای از تحولات سیاسی، منطقهای و اقتصادی روبهرو بود و تنشهای ناشی از حمله به کنسولگری ایران در دمشق، فضای منطقه را به سمت شرایطی تازه سوق داده بود.
در این میان، عملیات «وعده صادق» بهعنوان یکی از مهمترین رخدادهای آن دوره، بخش مهمی از روایت کتاب را به خود اختصاص داده است. نویسنده با استفاده از خاطرات نزدیکان رئیسجمهور، به جلسات هماهنگی، تصمیمگیریهای کلان و نقش شهید رئیسی در پیگیری امور میپردازد. روایتها بهگونهای تنظیم شدهاند که مخاطب نهفقط نتیجه تصمیمات بلکه فضای روانی و فشارهای پشت این اتفاقات را نیز لمس میکند.
کتاب تلاش دارد نشان دهد مدیریت کشور در روزهای بحرانی، تنها محدود به جلسات رسمی و تصمیمات اداری نیست؛ بلکه مجموعهای از نگرانیها، تماسها، هماهنگیهای شبانه و مسئولیتهای همزمان را شامل میشود که کمتر در روایتهای رسمی دیده میشود.
رئیسجمهوری میان سفرهای استانی و بحرانهای منطقهای
یکی از محورهای اصلی «راز پرواز»، توجه به سبک کاری و حضور میدانی شهید رئیسی است. در بخشهای مختلف کتاب، سفرهای استانی و دیدارهای مردمی تنها بهعنوان برنامههایی تشریفاتی روایت نمیشوند؛ بلکه نویسنده سعی کرده نشان دهد این سفرها چگونه در کنار مدیریت بحرانهای سیاسی و منطقهای ادامه پیدا میکردند.
در روایتهای کتاب، رئیسجمهور در شرایطی تصویر میشود که همزمان باید جلسات اقتصادی، پیگیری مشکلات اجرایی استانها، دیدار با خانواده شهدا و هماهنگیهای مرتبط با تحولات منطقه را دنبال کند. همین همزمانیِ مسئولیتها، فضای کتاب را از یک روایت صرفاً تاریخی خارج کرده و آن را به تصویری زنده از روزمرگی مدیریت در سطح کلان تبدیل کرده است.
در بسیاری از فصلها، جزئیاتی مطرح میشود که کمتر در گزارشهای رسمی انعکاس یافتهاند؛ از نحوه برنامهریزی سفرها گرفته تا خستگیهای ناشی از فشردگی برنامهها و نگرانیهایی که در پشت ظاهر آرام جلسات وجود داشته است.
«راز پرواز» و تلاش برای ثبت یک تصویر انسانی
یکی از ویژگیهای اصلی کتاب، پرداختن به ابعاد انسانی شخصیت شهید رئیسی است. نویسنده در کنار روایتهای سیاسی و مدیریتی، تلاش کرده لحظاتی را ثبت کند که مخاطب با جنبهای شخصیتر از رئیسجمهور مواجه شود؛ لحظاتی که در آنها روابط عاطفی، دغدغههای اخلاقی و ارتباط با مردم برجسته میشود.
دیدار با خانواده شهدا، گفتوگو با نوجوانان، حضور در اجتماعات مذهبی و توجه به مسائل فرهنگی مسلمانان خارج از کشور، بخشی از روایتهایی است که در متن کتاب دیده میشود. این بخشها باعث شدهاند کتاب صرفاً مجموعهای از گزارشهای سیاسی نباشد و حالوهوایی روایی و انسانی پیدا کند.
نمونهای از این نگاه را میتوان در روایت سفر سریلانکا مشاهده کرد؛ جایی که نویسنده از اصرار شهید رئیسی برای حضور در مسجد مسلمانان کلمبو سخن میگوید. در بخشی از کتاب آمده است:
«آیتالله رئیسی سعی میکرد به هر کشوری که سفر میکند با مسلمانان آنجا هم حتماً دیدار کند. در سریلانکا نیز همینطور بود. در شهر کلمبو، پایتخت سریلانکا، اکثر جمعیت بودایی هستند؛ اما شنیده بودیم تعدادی از ساکنان هم مسلماناند.
بنابراین، تصمیم گرفتیم به یکی از مساجد اصلی شهر برویم؛ جایی که محل اجتماع مسلمانان بود. با وجود برنامههای فشرده و خستگی ناشی از سفر سهروزه، حاجآقا گفتند که نماز مغرب و عشای روز پایانی سفر را در آن مسجد بخوانیم. تعداد نوجوانانی که در مسجد حضور داشتند بسیار قابل توجه بود. در آن مسجد، آموزشهای قرآن و تعلیمات دینی میدیدند. نماز را به جماعت خواندیم و آیتالله رئیسی بعد از نماز سخنرانی کردند.
ایشان، در این نوع سخنرانیها، معمولاً بر موضوع وحدت شیعه و سنی، موضوع فلسطین، و مسائل اساسی جهان اسلام تأکید میکردند که خیلی هم با استقبال مواجه میشد. آن شب، باران شدیدی میبارید و واقعاً حس میکردی که سیل از آسمان جاری است.
وقتی وارد مسجد شدیم، هیچ خبری از باران نبود؛ اما وقتی از مسجد بیرون آمدیم باران سیلآسا بهشدت میبارید. حاجآقا همانجا جلوی مسجد سوار ماشین شدند و رفتند. اما ماشین اعضای هیئت همراه آن سوی خیابان پارک بود. در همان مسافت کوتاه، که از این سوی خیابان به آن سو رفتیم، بهقدری خیس شدیم که آب از سر و رویمان میچکید.»
چهل روزی که به پایان یک مسیر ختم شد
ساختار کتاب بر مبنای شمارش معکوس چهل روز پایانی زندگی رئیسجمهور شکل گرفته است. همین ساختار باعث شده مخاطب از همان ابتدا بداند که روایت به سمت حادثهای تلخ حرکت میکند. این آگاهی، نوعی تعلیق در متن ایجاد کرده و بسیاری از رخدادهای روزمره را معنایی متفاوت میبخشد.
نویسنده در فصلهای پایانی، فضای ساعات منتهی به حادثه سقوط بالگرد را با جزئیات بیشتری روایت میکند. اضطرابها، تماسهای بیپاسخ، نگرانی همراهان و فضای مبهم آن شب، بخش مهمی از پایانبندی کتاب را تشکیل میدهد.
در این بخشها، کتاب از قالب روایت صرفاً مدیریتی فاصله میگیرد و به ثبت احساسات و واکنشهای انسانی نزدیک میشود. روایت کسانی که آخرین ساعات را در کنار رئیسجمهور گذراندهاند، تلاش میکند تصویری ملموس از شرایط آن روزها ارائه دهد؛ تصویری که برای بسیاری از مخاطبان، یادآور یکی از مهمترین رخدادهای سیاسی سالهای اخیر است.
میان سیاست و خاطرهنگاری
«راز پرواز» را میتوان در مرز میان خاطرهنگاری سیاسی و روایت مستند قرار داد. زبان کتاب، گزارشی و رسمی است اما در بخشهایی، لحن روایت به خاطرات شخصی نزدیک میشود. همین ترکیب باعث شده اثر برای طیف متنوعی از مخاطبان قابلخواندن باشد؛ چه کسانی که به تاریخ سیاسی معاصر علاقه دارند و چه مخاطبانی که بهدنبال شناخت وجوه شخصیتی چهرههای سیاسی هستند.
از سوی دیگر، حضور راویای که در متن بسیاری از اتفاقات حضور مستقیم داشته، به کتاب نوعی اعتبار روایی بخشیده است. مهدی مجاهد نه بهعنوان یک ناظر بیرونی بلکه بهعنوان عضوی از دفتر رئیسجمهور، اتفاقات را روایت میکند و همین نزدیکی، جزئیات کتاب را پررنگتر کرده است.
البته کتاب در بسیاری از بخشها، نگاه همدلانهای به شخصیت شهید رئیسی دارد و روایتها نیز در همین چارچوب تنظیم شدهاند. بااینحال، تمرکز اصلی اثر بر ثبت فضا و روایت لحظات است؛ موضوعی که آن را به منبعی قابلتوجه برای مطالعه فضای سیاسی و اجرایی آن دوره تبدیل میکند.
روایتی برای شناخت یک مقطع حساس
«راز پرواز» علاوهبر پرداختن به شخصیت شهید رئیسی، تصویری از فضای سیاسی و اجتماعی ایران در یکی از حساسترین دورههای اخیر ارائه میدهد. مخاطب در خلال روایتها با چالشهای اقتصادی، تحولات منطقهای، دغدغههای امنیتی و فضای افکار عمومی آن روزها نیز مواجه میشود.
کتاب تلاش کرده نشان دهد چگونه مجموعهای از رخدادهای داخلی و خارجی، برنامههای روزانه دولت را تحت تأثیر قرار میداد و تصمیمگیری در چنین فضایی چه پیچیدگیهایی داشت. از این منظر، اثر تنها درباره یک شخصیت سیاسی نیست؛ بلکه درباره دورهای خاص از تاریخ معاصر ایران است که بسیاری از تحولات آن همچنان محل بحث و بررسی است.
کتاب «راز پرواز» نوشته محمد مهدی اسلامی در ۳۱۶صفحه از سوی انتشارات سوره مهر منتشر شده است.
نظر شما