به گزارش خبرگزاری مهر، شهرام شفیعی روز چهارشنبه در نشستی با موضوع «بهینهسازی مصرف آب در بخش کشاورزی»، مدیریت منابع آبی را ضرورتی اجتنابناپذیر دانست و اظهار کرد: مدیریت آب در بخش کشاورزی باید به هر طریق ممکن اتفاق بیفتد و این موضوع دیگر انتخابی نیست.
وی با اشاره به وسعت اراضی کشاورزی آذربایجان شرقی، افزود: حدود یک میلیون و ۵۰۰ هزار هکتار اراضی کشاورزی در استان وجود دارد که ۷۵ درصد آن به صورت دیم و ۲۵ درصد به صورت آبی است و اراضی آبی نیز شامل اراضی زراعی و باغی میشود.
وی با بیان اینکه بخش عمده آب استحصالی در استان و کشور در بخش کشاورزی مصرف میشود، گفت: این یک واقعیت است و باید برای مدیریت آن برنامهریزی شود. دسترسی آبی استان از محل آبهای سطحی و زیرزمینی حدود ۲.۳ میلیارد مترمکعب است، در حالی که از نظر حجمی حدود ۱.۷ میلیارد مترمکعب آب به بخش کشاورزی تخصیص مییابد.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی آذربایجان شرقی درباره توسعه سامانههای نوین آبیاری نیز اظهار کرد: پتانسیل اراضی استان برای آبیاری تحت فشار حدود ۱۳۰ هزار هکتار است و در اراضی زراعی میتوان از سیستمهای نوین آبیاری تحت فشار، اعم از قطرهای و بارانی استفاده کرد.
وی افزود: تاکنون حدود ۷۴ هزار هکتار از اراضی استان به سامانههای آبیاری تحت فشار مجهز شده و آبیاری بارانی و قطرهای در آنها انجام گرفته است. با استفاده از اعتبارات موجود، برای اجرای آبیاری قطرهای حدود ۱۵۰ میلیون تومان در هر هکتار و برای آبیاری بارانی حدود ۱۰۴ میلیون تومان در هر هکتار به صورت کمکهای فنی و اعتباری به کشاورزان و تولیدکنندگان اختصاص مییابد.
وی با اشاره به اقدامات انجامشده برای انتقال آب، بیان کرد: بخشی از کانالهای درجه یک و دو پایاب سدها که در زمره آبهای سطحی قرار دارند، توسط شرکت آب منطقهای لاینینگ یا انتقال داده میشوند و مسئولیت کانالهای درجه سه و چهار داخل مزرعه بر عهده سازمان جهاد کشاورزی است.
شفیعی ادامه داد: انتقال آب از مخزن مزرعه بر عهده شرکت آب منطقهای و کانالهای درجه سه و چهار داخل مزرعه بر عهده سازمان جهاد کشاورزی است. با این حال، همچنان نهرهای سنتی در استان وجود دارد و کشاورزان ناچار به استفاده از این نهرها هستند.
وی گفت: انتقال آب با لوله و لاینینگ کانالها در سطح استان انجام شده، اما اعتبارات دولتی برای این اقدامات کافی نیست؛ از این رو اخیراً در پایاب سدها استفاده بیشتری از مشارکتهای مردمی شده و در کانالهای درجه سه و چهار نیز که در حوزه مسئولیت سازمان جهاد کشاورزی قرار دارند، از این ظرفیت استفاده میشود.
اجرای برنامه سازگاری با کمآبی از سال ۱۴۰۰
وی با اشاره به برنامه سازگاری با کمآبی اظهار کرد: این برنامه از سال ۱۴۰۰ آغاز شده و دو موضوع بهرهوری آب و اصلاح الگوی کشت در آن مورد توجه قرار گرفته است که این دو موضوع لازم و ملزوم یکدیگر هستند.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی آذربایجان شرقی بیان کرد: برای افزایش بهرهوری آب دو مسیر را دنبال میکنیم؛ نخست جلوگیری از هدررفت آب و دوم انتخاب محصولی که علاوه بر نیاز آبی مناسب، از نظر اقتصادی نیز محصولی قابل توجیه باشد.
وی درباره سامانههای نوین آبیاری در باغات نیز گفت: آبیاری قطرهای توصیه میشود و اگر یک هکتار باغ با روش قطرهای آبیاری شود، حدود سه هزار و ۵۰۰ مترمکعب آب صرفهجویی خواهد شد. این میزان در روش بارانی حدود دو هزار و ۵۰۰ مترمکعب است و در صورت انتقال آب با لوله نیز در هر هکتار یک هزار و ۵۰۰ مترمکعب ذخیره آب اتفاق میافتد.
وی با تشریح اقدامات انجامشده برای اصلاح الگوی کشت، بیان کرد: در سطح کشور محصولات دهگانه از جمله غلات، حبوبات، جالیز و سیفی مشخص شده و برای آنها سطح زیرکشت تعریف شده است. مبنای این برنامه، پتانسیلهای موجود، ظرفیت آبی هر منطقه و شرایط آبوهوایی است و این برنامه پس از سال ۱۴۰۰ در اختیار همه تولیدکنندگان قرار گرفته است.
شفیعی، حذف یا کاهش کشت محصولات آببر را از نتایج اجرای این برنامه عنوان کرد و گفت: پیاز از جمله محصولات آببر است که در سطح استان و اطراف دریاچه ارومیه، از جمله شهرستانهای بناب و اسکو، کشت میشد، اما اکنون کشت آن را در حوضه آبریز دریاچه ارومیه حذف کردهایم.
وی افزود: سطح زیرکشت پیاز که در سال ۱۴۰۰ حدود دو هزار و ۷۰۰ هکتار بود، اکنون به یک هزار و ۲۰۰ هکتار کاهش یافته که بخش عمده این کاهش در حوضه آبریز دریاچه ارومیه اتفاق افتاده است.
وی مطرح کرد: سطح زیرکشت برخی محصولات زراعی دیگر مانند یونجه نیز کاهش یافته و از حدود ۶۷ هزار هکتار به ۴۸ هزار هکتار رسیده است. در مقابل، توسعه کشت علوفههای دیم مورد توجه قرار گرفته تا ضمن تأمین نیاز بخش دام، با استفاده از علوفههای دیم مصرف آب نیز مدیریت و کاهش یابد.
توسعه زعفران و پسته در مسیر اصلاح الگوی کشت
رئیس سازمان جهاد کشاورزی آذربایجان شرقی با اشاره به ظرفیت محصول زعفران در استان اذعان کرد: با توجه به اقتصادی بودن زعفران و مزیت آن برای تولیدکنندگان، توسعه و اصلاح الگوی کشت این محصول با جدیت دنبال میشود و در همین راستا برنامهای جامع و مدون برای توسعه و اصلاح الگوی کشت استان در قالب یک برنامه ۱۰ ساله تدوین شده است.
وی گفت: برنامه سازگاری با کمآبی را از سال ۱۴۰۰ آغاز کردهایم و اکنون در سال ۱۴۰۵ هستیم. هر سال برای افزایش سطح زیرکشت محصولات کمآببر و حذف محصولات پرآببر، برنامه ویژهای در سازمان جهاد کشاورزی استان و برای هر شهرستان تدوین میشود.
وی افزود: استان در سطح کشور جزو رتبههای برتر اصلاح الگوی کشت معرفی شده و در زمینه رعایت الگوی کشت و حمایت از تولیدکنندگان و بهرهبرداران اقدامات لازم انجام میشود. در حوضه دریاچه ارومیه نیز نزدیک به ۱۳ شهرستان درگیر این موضوع هستند.
شفیعی تأکید کرد: اگر بتوانیم الگوی کشت را به طور کامل اجرا و همزمان ملاحظات اقتصادی بخش کشاورزی را نیز لحاظ کنیم، امکان صرفهجویی ۳۰ درصدی در مصرف آب وجود دارد؛ چرا که انتخاب و توسعه هر محصول باید علاوه بر نیازهای آبی، از نظر اقتصادی و سودآوری برای بهرهبرداران نیز مورد توجه قرار گیرد.
وی با اشاره به توسعه باغات پسته در استان و جایگزینی این محصول با محصولات پرآببر، گفت: در حال حاضر حدود سه هزار و ۸۰۰ هکتار از باغات استان به کشت پسته اختصاص دارد که بخش قابل توجهی از آن در شهرستانهای واقع در حوضه آبریز دریاچه ارومیه قرار گرفته است.
وی ادامه داد: در این مناطق به دلیل شور شدن خاک، کشت برخی محصولات هستهدار کاهش یافته و باغات سیب که نیاز آبی بالایی دارند نیز به تدریج با باغات پسته که از توجیه اقتصادی مناسبی برخوردار هستند، جایگزین شدهاند.
کنتورهای هوشمند برای مدیریت مصرف آب کشاورزی
رئیس سازمان جهاد کشاورزی آذربایجان شرقی با اشاره به هماهنگیهای انجامشده با شرکت آب منطقهای در زمینه اصلاح الگوی کشت، اظهار کرد: اکنون بیشتر چاههای کشاورزی استان به کنتورهای هوشمند مجهز شدهاند و آب نیز به صورت حجمی در اختیار بهرهبرداران قرار میگیرد.
وی افزود: بر این اساس، اگر محصولی خارج از الگوی کشت تولید شود و نیاز به مصرف آب بیشتری داشته باشد، بهرهبردار باید با کاهش دفعات آبیاری، مصرف آب را مدیریت کند. بهترین روش، کنترل و مدیریت دقیق میزان آب تحویلی به کشاورزان متناسب با الگوی کشت و نیاز آبی محصولات است.
وی درباره وضعیت قناتهای استان نیز گفت: حدود دو هزار رشته قنات در استان مورد بهرهبرداری قرار میگیرد و کمکهای دولتی برای لایروبی آنها انجام میشود. بخش قابل توجهی از نیاز آبی کشاورزان در تعدادی از شهرستانها از طریق قناتها تأمین میشود.
شفیعی ادامه داد: لایروبی قناتها معمولاً با همکاری بخش خصوصی انجام میشود و کمکهای سالیانه در اختیار کشاورزان قرار میگیرد. بخش عظیمی از عملیات لایروبی توسط بخش خصوصی انجام شده و بخش کشاورزی نیز از محل اعتبارات استانی و ملی، کمکهایی را در اختیار تولیدکنندگان قرار میدهد.
کاهش ۱۵ میلیارد مترمکعبی آب کشاورزی در برنامه هفتم
وی با اشاره به جایگاه مدیریت آب در برنامه هفتم توسعه، گفت: برای اصلاح الگوی کشت، توسعه سامانههای نوین و افزایش بهرهوری آب در این برنامه نیز موضوعاتی در نظر گرفته شده است.
وی افزود: ۸۰ میلیارد مترمکعب آب برای بخش کشاورزی در برنامه هفتم لحاظ شده که این میزان در پایان برنامه به ۶۵ میلیارد مترمکعب خواهد رسید؛ به عبارتی کاهش ۱۵ میلیارد مترمکعبی آب مصرفی بخش کشاورزی پیشبینی شده است.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی آذربایجان شرقی خاطرنشان کرد: طبق برنامه باید در ۹۰ درصد محصولات کشاورزی به خودکفایی برسیم، اما واقعیت این است که ظرفیت توسعه اراضی آبی محدود است. علاوه بر محدود بودن توسعه، کاهش سطح زیرکشت نیز جزو برنامههای جهاد کشاورزی قرار دارد.
وی در پایان اظهار کرد: برای افزایش بهرهوری در مدیریت مصرف و تولید، تمهیداتی از جمله معرفی ارقام جدید و توسعه محصولات گلخانهای در نظر گرفته شده است. در حال حاضر ۴۰۰ هکتار گلخانه در استان وجود دارد و ۴۰۰ هکتار نیز در دست اجراست که این اقدامات در راستای افزایش بهرهوری انجام میشود.
نظر شما