خبرگزاری مهر – گروه استان ها: در حالی که جامعه عشایری استان کرمان با چالشهای پیچیدهای نظیر تداوم خشکسالی، فشار بر مراتع و نیاز به جابهجاییهای مداوم دستوپنجه نرم میکند، تأمین زیر ساختهای پایه انرژی به عنوان یکی از ارکان اصلی حفظ پایداری زندگی کوچنشینی مطرح شده است.
در همین راستا، طرح توزیع پنلهای خورشیدی قابل حمل در نیمه جنوبی استان کرمان، با هدف کاهش شکاف خدماتی میان شهر و مناطق صعبالعبور عشایری، وارد فاز اجرایی گستردهتری شده است.
استان کرمان یکی از کانونهای اصلی زندگی کوچنشینی در کشور محسوب میشود و ماهیت سیار این جامعه و تغییر مداوم محل استقرار بر اساس شرایط فصلی و وضعیت چراگاهها، امکان اتصال به شبکه سراسری برق را در بسیاری از نقاط ییلاقی و قشلاقی عملاً غیرممکن ساخته است؛ از این رو، بهرهگیری از انرژیهای تجدیدپذیر، بهویژه با توجه به پتانسیل بالای تابش خورشید در اقلیم جنوب کرمان، به یک راهکار استراتژیک، پاک و پایدار تبدیل شده است.
جنوب کرمان با برخورداری از تابش مناسب خورشید در بخش زیادی از سال، ظرفیت قابلتوجهی برای استفاده از انرژی خورشیدی دارد و این ظرفیت طبیعی در سالهای اخیر به یاری جامعهای آمده که سالهاست با محرومیت از زیرساختهای اولیه انرژی دستوپنجه نرم میکنند:
استان کرمان با مساحت ۱۸۳,۱۹۳ کیلومتر مربع، پهناورترین استان ایران است که در جنوب شرقی کشور واقع شده است.
جمعیت عشایری استان کرمان بر اساس آخرین سرشماریها در دوره قشلاقی ۲۸,۹۲۳ خانوار با جمعیت ۱۱۷,۹۴۴ نفر و در دوره ییلاقی ۲۹,۹۲۶ خانوار با جمعیت ۱۲۱,۸۷۱ نفر است.
استان کرمان دارای ۲۸ ایل عشایری است که از جمله مهمترین آنها میتوان به ایلهای افشار، بچاقچی، پشتکوهی، رایینی، لری، آینهای، خراسانی، میمندی، قرائی، سلیمانیو ... اشاره کرد.
عشایر ترک کرمان که عمدتاً در جنوب غربی استان ساکن هستند، شامل ایلهای افشار، بچاقچی، قرائی، خوارزمی و قتلومیشوند. تنوع قومی عشایر کرمان بسیار زیاد است و شامل اقوام فارس، بلوچ، ترک، کرد، لر و عرب میشود.
نقش حیاتی عشایر کرمان در اقتصاد و امنیت
عشایر جنوب کرمان نقشی حیاتی در اقتصاد منطقه ایفا میکنند.
این جامعه تولیدکننده نقش مهمی در تأمین امنیت غذایی از طریق تولید دام و فرآوردههای لبنی، حفظ مراتع و اکوسیستمهای طبیعی از طریق چرای متعادل دام، و حفظ فرهنگ و هویت بومی منطقه دارند و کوچ روی سالانه این عشایر، که از دیرباز بخشی از نظم اقتصادی و اجتماعی منطقه بوده، امروزه با چالشهای جدی روبهروست.
یکی از مهمترین چالشهای پیش روی عشایر، عدم دسترسی به شبکه سراسری برق است.
عشایر به دلیل کوچرو بودن و عدم سکونت دائمی در منطقهای خاص، همواره با مشکل دسترسی به انرژی مواجه بودهاند. این محرومیت، زندگی روزمره آنها را در ابعاد مختلف تحت تأثیر قرار داده است.
انرژی خورشیدی؛ راهکاری برای رونق عشایر
در سالهای اخیر، استفاده از سامانههای خورشیدی قابلحمل به عنوان راهکاری کارآمد برای تأمین انرژی مورد نیاز عشایر مطرح شده است و پنل خورشیدی عشایری یکی از تجهیزات ارزشمند، مقرونبهصرفه و قابلاطمینان برای تأمین انرژی عشایر محسوب میشود.
اجرای پروژههای استفاده از پنل خورشیدی توسط عشایر در مناطق دور افتاده، تأثیر مستقیمی بر رفاه و اقتصاد این قشر داشته است.
تأمین تجهیزات انرژی خورشیدی میتواند نقش مؤثری در بهبود شرایط زندگی، تأمین روشنایی و افزایش رفاه خانوارهای عشایری جنوب کرمان داشته باشد.
شهرستانهای مختلف جنوب کرمان در این زمینه گامهای عملی برداشتهاند. به عنوان نمونه، ۲۰ سامانه خورشیدی قابلحمل به عشایر شهرستان منوجان با اعتباری بالغ بر ۶۴۰ میلیون تومان توزیع شده است.
همچنین ۶۰ پنل خورشیدی بین عشایر شهرستانهای جیرفت و عنبرآباد توزیع شده است.
رضا، سرپرست یک خانوار عشایری از ایل افشار در منطقه منوجان در خصوص استفاده از پنل های خورشیدی می گوید: پیش از این که پنل خورشیدی بگیریم، شبها در تاریکی مطلق به سر میبردیم، از چراغهای نفتی و فانوس استفاده میکردیم که هم خطرناک بود و هم نور کافی نداشت، بچهها نمیتوانستند درس بخوانند و کارهای روزمره به سختی انجام میشد، اما حالا با این پنلهای خورشیدی قابلحملی که گرفتیم، حداقل چند شعله لامپ کممصرف داریم و میتوانیم گوشی همراه را شارژ کنیم تا با اقوام و مسئولان در ارتباط باشیم.
وی می افزاید: با وجود این پنل ها و وجود برق جوانان بیشتر راغب می شوند در ایل بمانند؛ در برخی موارد که نزدیک روستاها اتراق می کنیم امکان استفاده از برق وجود دارد و در برخی موارد نیز در مکان های اتراق می کنیم که برق وجود دارد، اما در این موارد هم باید سهم قابل توجهی برای برق بدهیم و با این پن لها وضعیت ما خیلی بهتر می شود.
این عضو ایل افشار ادامه می دهد: پنلهایی که دادهاند خوب است، اما تعدادش کم است و توان بالایی ندارد.
وی می افزاید: ما به سامانههای بزرگتر نیاز داریم که بتواند برق بیشتری تولید کند؛ مخصوصاً در ایام کوچ که چند روز در راه هستیم، داشتن یک منبع انرژی قابلاعتماد خیلی مهم است
رضا، با بیان اینکه تعمیر و نگهداری این دستگاهها برای ما سخت است می گوید: اگر کسی باشد که در مناطق عشایری این کار را بلد باشد و به ما آموزش بدهد، خیلی بهتر میشود.
فاطمه، از ایل بچاقچی نیز با بیان اینکه ما با داشتن برق توانستیم یک یخچال کوچک تهیه کنیم و لبنیاتی که تولید میکردیم را برای مدت بیشتری نگه داریم می گوید: قبلاً مجبور بودیم شیر و ماست را سریع بفروشیم یا مصرف کنیم، اما حالا میتوانیم چند روزی نگه داریم و در زمان مناسبتر به بازار ببریم؛ این یعنی درآمد بهتری داریم.
وی می افزاید: همچنین دیگر مجبور نیستیم برای شارژ گوشی و چراغ قوه به شهر برویم و هزینه رفت و آمد بدهیم.
وی ادامه می دهد: انرژی خورشیدی یک شروع است و ما به آب آشامیدنی سالم نیاز داریم که بتوانیم با پمپهای خورشیدی از چاهها استخراج کنیم و اگر امکانات اولیه در محلهای استقرار ما فراهم شود، نیازی نیست که همه به شهر بروند و رفته رفته فرهنگ و زندگی عشایری ما از بین برود.
کریم، کوچنشین ایل قرائی در منطقه عنبرآباد نیز می گوید: بسیاری از جوانان ما به خاطر نبود امکانات، عشایری را رها کردهاند و به شهر رفتهاند، لذا اگر زندگی در چادر هم مثل شهر برق و روشنایی داشته باشد، شاید جوانها بیشتر تمایل داشته باشند بمانند و این راه و رسم را ادامه دهند.
جنوب کرمان با تابش آفتاب در بیشتر ایام سال، یکی از مستعدترین مناطق برای گسترش انرژی خورشیدی است.
سرمایهگذاری در این حوزه نه تنها یک ضرورت انسانی برای رفع محرومیت عشایر است، بلکه یک فرصت اقتصادی و زیستمحیطی برای منطقه به شمار می رود و اگر این روند با سرعت و کیفیت بیشتری ادامه یابد، میتوان به آیندهای روشنتر برای عشایر جنوب کرمان امیدوار بود؛ آیندهای که در آن سیاهچادرها با نور خورشید روشن میشوند و زندگی عشایری، همپای زندگی شهری، از مواهب تکنولوژی بهرهمند میشود.
مدیرکل امور عشایر جنوب کرمان هم در گفتگو با خبرنگار مهر، با تشریح جزئیات این اقدام زیرساختی می گوید: تعداد ۷۵ دستگاه پنل خورشیدی ۱۰۰ واتی با همکاری شرکت توزیع نیروی برق منطقه، میان خانوارهای کوچ رو توزیع شده است.
ناصر احمد یوسفی، با تأکید بر اینکه تأمین روشنایی در مناطق عشایری فراتر از یک خدمت رفاهی ساده است، می افزاید: دسترسی به انرژی پایدار، مستقیماً بر ارتقای امنیت شبانه، تسهیل ارتباطات و بهبود کیفیت زندگی خانوارهایی تأثیر میگذارد که به دلیل دوری از شبکه برق، با محدودیتهای جدی در استفاده از امکانات اولیه مواجه هستند.
الگوی تأمین مالی مشارکتی؛ راهکاری برای پایداری تولید انرژی خانگی
نکته حائز اهمیت در این طرح، مدل تأمین اعتبار آن است که بر پایه مشارکت بنا شده است.
بر اساس اعلام مدیرکل امور عشایر جنوب کرمان، هزینه این تجهیزات با فرمول ۹۰ به ۱۰ تأمین شده است؛ به این معنا که ۹۰ درصد هزینه از محل اعتبارات استانی و تنها ۱۰ درصد بهعنوان سهم آورده توسط خود خانوارهای عشایری پرداخت شده است.
احمد یوسفی به خبرنگار مهر می گوید: مشارکت مالی اندک خانوارها، علاوه بر کاهش بار مالی بر دوش دولت، حس مسئولیتپذیری و دقت در نگهداری از تجهیزات را در بین بهرهبرداران تقویت میکند و این مدل حمایتی، امکان بهرهمندی اقشار کم برخوردار از فناوریهای نوین را بدون تحمیل فشار اقتصادی مضاعف فراهم میسازد.
وی با اشاره به پراکندگی جغرافیایی و تنوع معیشتی این جامعه، بر لزوم هدفمند بودن توزیع تجهیزات تأکید می کند و می افزاید: شناسایی دقیق خانوارهای فاقد برق و اولویتبندی مناطق بر اساس میزان دوری از شبکه و شرایط سخت جغرافیایی، در دستور کار قرار دارد تا منابع موجود به بهینهترین شکل ممکن و در اختیار نیازمندترین گروهها تخصیص یابد.
وی می گوید: بر اساس برنامهریزیهای انجامشده، این اقدام یک طرح مقطعی نیست و تا پایان سال جاری، توزیع بیش از ۴۰۰ دستگاه پنل خورشیدی دیگر از محل اعتبارات داخلی در دستور کار قرار دارد.
احمد یوسفی، می افزاید: تداوم این روند، علاوه بر کاهش وابستگی به سوختهای فسیلی و ابزارهای پرهزینه و آلاینده روشنایی، گامی عملی در مسیر عدالت توزیعی و کاهش فاصله خدماتی میان سکونتگاههای شهری و مناطق عشایری است و این اداره کل نیز با همافزایی با سایر دستگاههای اجرایی و خدماترسان، مصمم است تا با بهینهسازی منابع موجود، زیرساختهای حیاتی مورد نیاز این قشر زحمتکش را توسعه دهد.
انرژی خورشیدی در گرمای جنوب کرمان حیات بخش است
فرماندار جیرفت، نیز در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به پتانسیل بالای تابش خورشید در این شهرستان، توسعه انرژیهای تجدیدپذیر را یک ضرورت زیستمحیطی و راهکاری استراتژیک برای رفع ناترازی انرژی و تقویت زیرساختهای صنعتی منطقه می داند.
روحبخش بیگزاده، در خصوص اقدامات انجام شده در حوزه عشایر می افزاید: توزیع پنلهای خورشیدی قابل حمل میان عشایر کوچ روی جنوب کرمان، گامی مؤثر در مسیر کاهش محرومیت از برق و ارتقای کیفیت زندگی آنها بوده است و پیشبینی میشد تا پایان سال بیش از ۳۰۰ پنل خورشیدی به عشایر جیرفت تحویل داده شود که این روند با جدیت ادامه دارد.
فرماندار جیرفت در پایان از احداث نیروگاه ۲ مگاواتی خورشیدی توسط بخش خصوصی در آینده نزدیک خبر می دهد و تاکید می کند که ورود بخش خصوصی به حوزه تولید انرژی، علاوه بر ایجاد اشتغال پایدار برای جوانان منطقه، نویدبخش ثبات در تأمین برق صنایع و بخش کشاورزی شهرستان خواهد بود.
توسعه انرژی خورشیدی می تواند در کنار بهبود زندگی روستایی و عشایری مناطق دور افتاده جنوب کرمان در گرمای جنوب استان زمینه را برای کاهش نوسانات برق نیز مهیا کند.
نظر شما