به گزارش خبرنگار مهر، همزمان با برگزاری رویداد «اردیبهشت کتاب» در باغ کتاب تهران، نشست «دستنویسهای شاهنامه در کتابخانه مجلس» با معرفی نسخ منحصربفرد شاهنامه در گنجینه کتابخانه مجلس، امروز شنبه ۲ خرداد با حضور مسعود معینیپور رئیس کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی، علی رمضانی مدیرعامل باغ کتاب و جمعی از اهالی فرهنگ، در محل ایوان خیال واقع در باغ کتاب تهران برگزار شد.
علی رمضانی با بیان اینکه باغ کتاب تهران در زمره مواریث رهبر شهید انقلاب بود گفت: این باغ مثل یک کشتی اقیانوسپیما است که تحت هر شرایطی راه خودش را پیدا میکند و به حرکت ادامه میدهد.
رمضانی گفت : باغ کتاب تهران، به عنوان مجموعهای که متعلق به عموم مردم است، همواره در تلاش بوده تا بستری برای بازشناسی و بهرهبرداری بهینه از داراییهای فرهنگی کشور فراهم آورد. با الهام از آموزههای حکیمانه در باب اهمیت کتاب و فرهنگ، و با تأسی به سیرهی چهلساله رهبر شهید انقلاب در تکریم اردیبهشتماه به عنوان ماهِ انس با کتاب، «رویداد اردیبهشت کتاب» با هدف زنده نگاه داشتن این سنت حسنه و ترویج فرهنگ مطالعه در جامعه طرحریزی شد.
خلق یک قاب افتخارآمیز در حوزه فرهنگ
او در ادامه در باب نمایشگاه کتاب باغ کتاب گفت: یکی از اهداف کلان ما در این رویداد، خلق یک «قاب پر افتخار» در کنار سایر جلوههای حضور اجتماعی ملت ایران بود؛ قابی که محوریت آن «کالای فرهنگی» است. باور ما این است که ایجاد فضایی برای عرضهی مستقیم دستاوردهای اهالی فرهنگ و امکان گفتوگو و دریافت بازخورد، بستری حیاتی برای رشد و اصلاح مسیر جریانهای فرهنگی کشور فراهم میآورد.
حضور گسترده و گردشگری فرهنگی
باغ کتاب تهران در این ایام به مقصد اصلی گردشگری فرهنگی بدل شده است. حضور پرشور هموطنان از استانهای سراسر کشور (از جمله بوشهر، فارس، اصفهان، قم، البرز، قزوین و سمنان) نشاندهنده اقبال عمومی به این دست فعالیتهاست. اگرچه آمارهای حضور در این رویداد با رشد قابلتوجهی همراه بوده و به چندصدهزار نفر رسیده است، با این حال، تداوم این استقبال، گواهی بر نیاز مبرم جامعه به بسترهای باکیفیت فرهنگی است.
رمضانی ادامه داد: تجربه این رویداد ثابت کرد که بازار فرهنگ و کتاب در ایران همچنان «خریدار» دارد. چنانچه ما در مجموعه دستگاههای فرهنگی بتوانیم شیوههای عرضه و دسترسی به منابع فرهنگی را اصلاح و بهینهسازی کنیم، نهتنها استقبال عمومی افزایش مییابد، بلکه میتوان ذائقه مخاطبان را نیز به سمت محصولات کیفیتر هدایت کرد.
ظرفیت رویدادهای فرهنگی در مدیریت شرایط بحرانی
معینیپور رئیس کتابخانه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی نیز ضمن تشکر از مدیریت باغ کتاب تهران جهت برگزاری این نشست تخصصی و میزبانی از رونمایی نسخههای خطی ارزشمند با قدمت چندصدساله، گفت: برگزاری چنین رویداد فرهنگی وزینی در شرایط کنونی کشور، که جامعه بیش از هر زمان دیگری به شور، نشاط اجتماعی و تقویت انسجام ملی نیازمند است، اقدامی شایسته تقدیر و نشاندهنده غیرت فرهنگی متولیان این امر است.
وی افزود: اگرچه برگزاری این رویداد در مقیاس نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران نیست، اما در غیاب ابررویدادها، تدارک چنین برنامههایی نه تنها انگیزهای برای پیگیری رویدادهای کلان فرهنگی است، بلکه الگویی موفق از نحوه احیای شور و نشاط اجتماعی در شرایط خاص به شمار میآید. تأکید بر حضور در فضای میدان و خیابان از آن رو حائز اهمیت است که این فضا، بستر پیوند میان تفکر عمیق تاریخی و نسلهای امروز است.
او در ادامه درباره انتخاب «شاهنامه فردوسی» برای معرفی و رونمایی در این نشست گفت: این انتخابی هوشمندانه است. در حالی که طی دهههای گذشته تلاش شده بود تا شاهنامه به اثری فانتزی از اساطیر دور از دسترس تقلیل یابد، تأکید رهبر شهید انقلاب بر پاسداشت زبان فارسی، این اثر سترگ را بار دیگر به متن زندگی مردم بازگرداند. شاهنامه سرشار از روایات اقتدار، پهلوانی، غیرت و امنیتخواهی است که به بهترین شکل، سنتهای ایرانی و تلاش ملت ما برای حفظ مرزها و میراث تمدنیشان را بازنمایی میکند. این رویداد توانست شکاف تاریخی میان نسل امروز و ریشههای فرهنگی کهن را ترمیم کرده و پیوندی معنایی میان تاریخ ایران فرهنگی و ارزشهای متعالی آن برقرار سازد.
وی افزود: اتفاقات هشتاد روز اخیر در کشور، فرصتی بینظیر برای جریانسازی فرهنگی ایجاد کرد که شاید حصول آن از طریق نظام آموزشی کلاسیک، سالها به طول میانجامید. امروز شاهدیم که کودکان و نوجوانان ما به طور طبیعی با مفاخر ادبی و تاریخی خود (مانند رستم و فردوسی) و مفاهیمی نظیر استکبارستیزی آشنا شدهاند. ضروری است نهادهای سیاستگذار فرهنگی، با بهرهگیری از این ظرفیت، روایتگری صحیحی از تاریخ ایران و دستاوردهای انقلاب اسلامی ارائه دهند.
او در ادامه با طرح پیشنهاد تبدیل باغ کتاب به «باغ کتابِ ناطق و قصهگو» پیشنهاد میشود این فضا به سمت «روایتگری و قصهگویی مداوم» سوق یابد؛ و ادامه داد: در این راستا ایجاد کارگاهها و بسترهای دائمی جهت روایت شکوه ایران فرهنگی بزرگ و استخراج قصههای ناب از دل حقیقت تاریخ ایران، میتواند میراثی ماندگار از دوره مدیریت فعلی در این مجموعه باشد. با حمایتهای شهرداری تهران و ذوق فرهنگی موجود، باغ کتاب میتواند به یک «باغ کتاب ناطق» تبدیل شود که روایتی پخته، جذاب و خوشآهنگ از هویت ایرانی-اسلامی را برای نسلهای مختلف عرضه میکند.
در ادامه این نشست بخش بررسی و معرفی نسخههای خطی شاهنامه فردوسی موجود در کتابخانه مجلس آغاز شد.
در این بخش سید باقر میرعبداللهی معاون پژوهش کتابخانه مجلس به معرفی هفت نسخه از ۲۱ نسخه دستنویس شاهنامه در این کتابخانه پرداخت. او در آغاز سخنانش گفت: کتابخانه مجلس شورای اسلامی به عنوان یکی از کانونهای اصلی حفظ میراث مکتوب، گنجینهای از نسخههای خطی شاهنامه را در اختیار دارد. از جمله پژوهشهای شایسته در این حوزه میتوان به آثار ماندگار زنده یاد «دبیرسیاقی»، «دکتر حمیدیان»، «دکتر جلال خالقی مطلق» و «دکتر مهدیبهفر» اشاره کرد. کتابخانه مجلس علاوه بر نگهداری اصل نسخ، بر فرآیند مقابله انتقادی و تصحیح این آثار نیز اهتمام ویژهای داشته است.
میرعبداللهی در ادامه به گزارش آماری و توصیفی نسخههای کتابخانه مجلس در حال حاضر، پرداخت و افزود: ۲۱ نسخه دستنویس شاهنامه در این کتابخانه نگهداری میشود که ۲۰ نسخه از آنها منحصر به فرد (در اختیار کتابخانه مجلس) هستند. از این مجموعه:
۱۶ نسخه به لحاظ متن، «کامل» محسوب میشوند. ۷ نسخه از این مجموعه، «مصور» هستند که از نظر هنری و تاریخی اهمیت بسزایی دارند. قدمت این نسخهها به بازههای زمانی مختلفی از قرن هشتم تا سیزدهم هجری بازمیگردد.
در این نشست، به هفت نسخه کلیدی که دارای نگارگریهای ارزشمند هستند، اشاره شد:
۱. نسخه قرن هشتم یا نهم (شماره ۱۰۹۶): دارای مقدمه ابومنصوری و مینیاتورهایی با اصالت سبک ایرانی که برخلاف نسخههای تیموری، فاقد چهرهپردازیهای مغولی است.
۲. نسخه قرن دهم (شماره ۶۲۲): شامل ۳۱ نگاره، با رعایت دقیق و میلیمتری تناسبات هندسی در نگارش ابیات.
۳. نسخه قرن دهم (شماره ۱۴۵۸۸): نسخهای بسیار نفیس با خطی میان طلایی و مشکی که شامل افزودهها و شرحهای کاتب در حواشی است.
۴. نسخه قرن یازدهم (شماره ۷۳۲۲): اثری دو جلدی، مذهب و مرصع با آبطلا که در ابتدای هر فصل با مینیاتورهای ایرانی آراسته شده است.
۵. نسخه قرن یازدهم (شماره ۲۵۳۰): دارای کاغذ خاص سمرقندی، بدون نگارگری کامل و آغاز شده با ابیاتی از داستان سیاوش.
۶. نسخه قرن دوازدهم (شماره ۹۰۳۷): نسخهای ناقص با عناوین نگاشته شده با مرکب مشکی که با مقایسه تطبیقی توسط استاد منزوی، اهمیت پژوهشی یافته است.
او در پایان سخنانش افزود: تمامی این نسخهها (اعم از تصاویر دیجیتال و جزئیات پژوهشی) هماکنون در سایت کتابخانه مجلس در دسترس پژوهشگران قرار دارد. ضمن سپاس از همکاری معاونت پژوهش و موزه کتابخانه مجلس، آمادگی خود را برای ارائه گزارشهای دقیقتر و همکاریهای مشترک در راستای ترویج این گنجینههای ملی اعلام میدارم.
نظر شما