خبرگزاری مهر، گروه استان ها – محراب علوی: ورود به واپسین روزهای تابستان و گام نهادن در آستانه فصل خزان، همواره نویدبخش دگرگونیهای جوی و آغاز تکاپوی طبیعت برای تجدید حیات است. امسال اما جغرافیای آب و هوایی منطقه در شرایطی به استقبال پاییز میرود که هشدارهای مکرر مراجع علمی بینالمللی و سازمانهای هواشناسی از رخنمایی یکی از قدرتمندترین و دامنهدارترین پدیدههای اقلیمی چند دهه اخیر یعنی سامانه اقیانوسی النینو حکایت دارد.
این رویداد بزرگ مقیاس جوی که برخاسته از دگرگونی در دمای آبهای پهنه اقیانوس آرام است، زنجیرهای از تحولات بنیادین در گردش عمومی اتمسفر را رقم میزند و جریانهای ناپایدار را به سوی عرضهای مختلف جغرافیایی هدایت میکند.
در این پهنه گسترده، استان خوزستان به واسطه موقعیت ویژه جغرافیایی، برخورداری از حوضههای آبریز متعدد و منتهی شدن روانابهای رشتهکوه زاگرس به دشتهای حاصلخیز آن، همواره در کانون تأثیرپذیری از چنین نوسانات جوی قرار داشته است.
دشت خوزستان گرچه در سالیان گذشته با خشکسالیهای فرساینده و کمبود شدید منابع آبی دست و پنجه نرم کرده است اما هرگاه سامانههای پرفشار و پرباران بر آسمان آن سایه افکندهاند، لزوم تدبیر، آیندهنگری و تجهیز زیرساختها بیش از پیش رخ نموده است تا نعمت بارشهای آسمانی به فرصتی بیبدیل برای احیای تالابها و سیراب شدن اراضی بدل شود و از بروز هرگونه دغدغه برای ساکنان این دیار ممانعت به عمل آید.
اکنون با انتشار هشدارهای پیشدستانه و آغاز نشستهای تخصصی در میان متولیان امر، رزمایش فراگیر آمادگی در سراسر استان رقم خورده است. دستگاههای اجرایی، نهادهای امدادی، بخش کشاورزی و شرکتهای خدماترسان زیربنایی با آسیبشناسی تجارب سالیان گذشته و پیشبینی سناریوهای گوناگون، در پی آن هستند تا با همافزایی ساختاریافته، ساماندهی منابع انسانی و بازبینی زیرساختهای حیاتی، سپری مستحکم در برابر مخاطرات احتمالی ایجاد کنند و ظرفیتهای استان را برای میزبانی ایمن از بارشهای پاییزی و زمستانی به اوج برسانند.
تشدید الگوهای دمایی و سازوکار شکلگیری النینو
بررسی دادههای جهانی نشان میدهد که در دورههای حاکمیت النینو، متوسط دمای جهانی معمولاً روندی صعودی را تجربه میکند. علت این دگرگونی بنیادین آن است که گرمایش آبهای اقیانوس آرام، بر سامانههای جوی سراسر جهان اثر میگذارد و در نهایت به بالا رفتن میانگین دمای زمین کمک شایانی میکند.
البته این تحول، تنها عامل افزایش حرارت نیست، بلکه پدیده جهانشمول تغییرات اقلیمی نیز بهطور مستقل موجب بالا رفتن میانگین دمای کره خاک میشود. هنگامی که این دو مؤلفه اثرگذار همزمان فعال میشوند، شدت و دامنه اثر گرمایی آنها میتواند در ابعادی به مراتب گستردهتر از فصول عادی آشکار شود.
پدیده النینو در حقیقت یکی از مهمترین فازهای چرخههای اقلیمی در پهنه اقیانوس آرام است که در مجاورت خط استوا نطفه میبندد و گسترش مییابد. در این وضعیت اقلیمی، آب بخش شرقی اقیانوس آرام گرمتر از حد معمول همیشگی میشود و همین نوسان حرارتی کافی است تا جریانهای اقیانوسی و الگوهای حرکت تودههای هوا را در مقیاس وسیع سیارهای دگرگون کند.
پیامدهای این سامانه عظیم، حوضههای آبریز غرب آسیا و به ویژه پهنه جغرافیایی ایران را تحت تأثیر قرار داده و با تقویت سامانههای بارشی سودانی و مدیترانهای، احتمال رخداد بارشهای سیلآسا را در مناطق کوهپایهای و دشتهای پاییندست ارتقا میبخشد.
احتمال بالای بروز ترسالی
رئیس مرکز ملی اقلیم با تشریح ویژگیهای نقشههای جوی و الگوهای فصلی اظهار کرد: بر اساس اکثر مدلهای پیشبینی فصلی، احتمال قرارگیری پاییز امسال در دوره پربارش بیش از هفتاد درصد برآورد میشود که میتواند برای استانهای زاگرسنشین، فرصتی بسیار مغتنم برای جبران کمبود منابع آبی و در عین حال هشداری برای مدیریت روانابها و پیشگیری از سیلابهای ناگهانی باشد.
احد وظیفه با تأکید بر ضرورت هوشیاری کامل در برابر نوسانات اقلیمی افزود: با توجه به احتمال وقوع بارشهای شدید در حوضههای آبریز، شناسایی نقاط بحرانی و تقویت اقدامات آبخیزداری جهت کاهش شدت سیلابها، از اولویتهای اصلی دستگاههای اجرایی به شمار میرود.
وی همچنین با اشاره به ضرورت مدیریت بهینه منابع انرژی در امتداد فصل سرما تصریح کرد: نباید با تکیه صرف بر پیشبینیهای دمای بالاتر از نرمال، احتمال وقوع امواج سرمای شدید را نادیده گرفت؛ چرا که افت ناگهانی دما میتواند فشار مضاعفی بر شبکه توزیع گاز و برق وارد کند؛ لذا برنامهریزی برای ذخیرهسازی انرژی و مدیریت هوشمند منابع باید در دستور کار قرار گیرد.
تغییر رویکرد امدادی از واکنش محوری به پیشگیری
در بخش دیگری از برنامهریزیهای کلان استانی، ساماندهی نیروهای عملیاتی برای پیشگیری از هرگونه آسیب به جوامع شهری و روستایی شتاب گرفته است.
مدیرعامل جمعیت هلالاحمر خوزستان در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به ضرورت ارتقای همافزایی میاندستگاهی بیان کرد: جمعیت هلالاحمر استان به عنوان بخشی از مجموعه مدیریت بحران، تمامی ظرفیتهای امدادی و عملیاتی خود را برای پاسخگویی سریع به حوادث طبیعی احتمالی، بهویژه روانابها از پیش آماده و سازماندهی کرده است.
حسن عبودی مزرعی با تأکید بر تغییر اساسی رویکردها از واکنش انفعالی گفت: بررسی نقاط آسیبپذیر، تکمیل و آمادهسازی تجهیزات و اقلام امدادی، ارزیابی وضعیت پایگاهها و انبارها و رفع نواقص احتمالی با جدیت تمام در حال انجام است.
وی در ادامه با تشریح لزوم هماهنگیهای ساختاریافته در سراسر استان توضیح داد: آمادگی مؤثر در برابر حوادث، نیازمند تقسیم دقیق وظایف، هماهنگی مستمر و شناخت ظرفیتهای دستگاههای مختلف است و این موضوع باید پیش از آغاز بارشهای فصلی مورد توجه ویژه قرار گیرد. آمادهسازی خودروها و تجهیزات عملیاتی، بررسی مسیرهای دسترسی و شناسایی ظرفیتهای پشتیبانی از جمله اقداماتی است که باید با اولویت مناطق پرخطر و آسیبپذیر انجام شود تا در صورت وقوع پدیدههای جوی، پاسخگویی با سرعت و هماهنگی بیشتری صورت گیرد.
مدیرعامل جمعیت هلالاحمر خوزستان با تبیین جایگاه آموزشهای همگانی و بهرهگیری از توان محلی افزود: افزایش آگاهی عمومی، آموزش مهارتهای مواجهه با حوادث و استفاده از ظرفیت خانههای هلال، دهیاران، بخشداران و گروههای محلی میتواند به ارتقای تابآوری جوامع و کاهش آسیبپذیری مناطق در معرض خطر کمک شایانی کند.
وی برگزاری تمرینهای میدانی را لازمه پایش توان واقعی دستگاهها دانست و خاطرنشان کرد: برگزاری مانورهای دورمیزی، محدود و عملیاتی با محوریت مدیریت آبگرفتگیها، فرصت مناسبی برای سنجش میزان آمادگی، تمرین نقشها و شناسایی نقاط ضعف دستگاههای مرتبط با مدیریت بحران فراهم میکند. مانورها نباید صرفاً به اجرای برنامهای نمادین محدود شوند، بلکه باید با هدف ارزیابی واقعی توان عملیاتی، شناسایی خلأها و اصلاح فرآیندهای پاسخگویی برگزار و نتایج آن برای رفع نواقص مورد استفاده قرار گیرد.
آمادهباش شبکه توزیع برق
از سوی دیگر، پایداری زیرساختهای تأمین انرژی در کلانشهرها از ارکان اساسی تابآوری در برابر طوفانها و بارشهای تندری است.
مدیرعامل شرکت توزیع نیروی برق اهواز با تأکید بر لزوم اتخاذ تمهیدات فوری و برنامهریزی عملیاتی برای پیشگیری از پیامدهای احتمالی پدیده النینو بر شبکه توزیع برق اظهار کرد: بر اساس پیشبینیهای سازمان هواشناسی کشور و سازمان آب و برق خوزستان، پدیده النینو در پاییز و نیمه نخست زمستان امسال بر الگوهای جوی کشور تأثیرگذار خواهد بود و احتمال بارشهای فراتر از نرمال در نیمه غربی و شمالی کشور به ویژه حوزه زاگرس وجود دارد.
محمد فراتی در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به اینکه طبق تحلیلهای فنی، تغییرات جوی از نیمه مهرماه سرعت خواهد گرفت، افزود: با توجه به تجربیات سالهای گذشته، شبکه دفع آبهای سطحی شهرستان اهواز به خاطر همسطح بودن آن در برابر بارشهای شدید لحظهای حساسیت بالایی دارد؛ این در حالی است که پیشبینیها بارشهای قابلملاحظهای را نشان میدهند که در صورت بروز طوفانهای همرفتی، احتمال بروز حادثه در خطوط انتقال نیرو افزایش مییابد؛ از این رو آمادهباش همهجانبه پرسنل و ماشینآلات عملیاتی برقرار شده است.
وی با اشاره به لزوم بهرهگیری بهینه از زمان باقیمانده بیان کرد: تمامی همکاران حوزه بهرهبرداری باید با فوریت و برنامهریزی دقیق، نسبت به استانداردسازی تجهیزات و رفع عیوب احتمالی شبکه اقدام کنند. در همین راستا دستور بازبینی و تست تمامی دیزلژنراتورهای اضطراری مراکز حیاتی و حساس از جمله بیمارستانها، ایستگاههای پمپاژ آب شهرداری و شرکت آب و فاضلاب صادر شده است و دفتر مدیریت بحران موظف است ضمن پیگیری میدانی، گزارشهای دقیق روند بازبینیها را ارائه دهد.
مدیرعامل شرکت توزیع نیروی برق اهواز، مدیریت حریم شبکه را از دیگر اقدامات پیشگیرانه توصیف کرد و گفت: مناطق و شهرستانهای تابعه با هماهنگی سازمان پارکها و فضای سبز و بهرهگیری از پیمانکاران، عملیات شاخهزنی در حریم خطوط برق را طبق جدول زمانبندی و نظارت مهندسی آغاز کردهاند. همچنین گروههای ویژه مقرهشویی با اولویتبندی خروجی پستها و خطوط فشار متوسط، عملیات شستوشوی تجهیزات و مقرهها را بهمنظور پیشگیری از اتصالیهای ناشی از ترکیب گرد و غبار و رطوبت بالا در دستور کار قرار دادهاند.
صیانت از دسترنج کشاورزان
حوزه کشاورزی خوزستان به عنوان قطب اصلی تولید امنیت غذایی کشور از دیگر بخشهای خطمقدم در مواجهه با پیامدهای النینو است که تلاقی برداشت محصولات تابستانه با آغاز کشت پاییزه، ضرورت هدایت هوشمندانه آن را دوچندان میکند.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی خوزستان در این خصوص اظهار کرد: بخش کشاورزی همواره در معرض دگرگونیهای جوی نظیر بارندگیهای شدید، سرمازدگی و تگرگ است؛ لذا مدیریت این شرایط نباید صرفاً در قالب جلسات مقطعی محدود بماند، بلکه باید به یک رویه مستمر، هفتگی و کاربردی تبدیل شده و خروجیهای آن به اقدامات میدانی منجر شود.
جواد سلطانی کاظمی در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به ضرورت ترسیم سناریوهای کارشناسی افزود: در مدیریت منابع آب و مواجهه با پدیدههایی نظیر النینو، پیشبینی سناریوهای گوناگون برای پیشگیری از خسارات احتمالی به محصولات و معیشت بهرهبرداران ضروری است تا با مدیریت هوشمندانه و ارائه به موقع نهادهها و ادوات، بهرهوری زراعی در بالاترین سطح حفظ شود.
وی با تأکید بر نقش بنیادین آموزش و ترویج کشاورزی گفت: در مواجهه با پدیدههای اقلیمی و تلاقی فصول زراعی، دستورالعملهای شفاف برای راهنمایی کشاورزان ابلاغ میشود. برای رساندن به موقع توصیهها و هشدارهای فنی به بهرهبرداران، از حداکثر ظرفیتهای رسانهای و برنامههای اختصاصی ترویجی استفاده خواهد شد تا هیچ کشاورزی در برابر مخاطرات اقلیمی بدون آگاهی و راهکار عملیاتی نماند.
مجموعه اقدامات تمهیدی و همگرایی نهادهای امدادی، خدماتی، فنی و اجرایی در خوزستان گواه آن است که نگاه به پدیدههای کلان جوی از حالت انفعال خارج شده و به بستری برای تدبیر خردمندانه و استفاده حداکثری از برکات طبیعی تبدیل گشته است. همراستایی دستگاهها در لایروبی کانالها، پایدارسازی شبکههای برق، تجهیز انبارهای هلالاحمر و آگاهیبخشی به روستاییان و کشاورزان، نویدبخش آن است که خوزستان با گامهایی استوار و تمهیداتی سنجیده، به استقبال بارشهای رحمت الهی میرود تا این رویداد کمنظیر جوی به عاملی برای رونق تالابها، غنای سفرههای زیرزمینی و سرسبزی مزارع این خطه پرافتخار تبدیل شود.
بیتردید مواجهه موفق با پدیدههای مقیاسبزرگ طبیعی، بیش از هر چیز در گرو استمرار نظارتهای میدانی، تقویت آموزشهای شهروندی و صیانت مستمر از شریانهای حیاتی استان خواهد بود. پدیده النینو با همه پیچیدگیها و دامنههای گسترده جوی خود، آزمونی برای تجلی انضباط مدیریتی و توان مهندسی استان است؛ آزمونی که با مشارکت آگاهانه مردم و تلاش شبانهروزی خادمان این دیار، زمینهساز شکوفایی هرچه بیشتر دشتهای زرخیز جنوب و ثبت فصلی سرشار از سرزندگی و آبادانی برای مردمان صبور و نجیب خوزستان خواهد شد.
نظر شما