خبرگزاری مهر - گروه استانها، فاطمه گلوی: سیستان و بلوچستان با گسترهای از زیستبومهای کوهستانی، بیابانی، تالابی و ساحلی، یکی از مهمترین مناطق ایران از نظر تنوع زیستی به شمار میرود؛ سرزمینی که زیستگاه گونههای خاص و ارزشمندی است که بخشی از هویت طبیعی و سرمایههای محیطزیستی کشور را شکل میدهند. با این حال، حفاظت از این گونهها تنها با اتکا به اقدامات سازمانهای دولتی و نهادهای محیطزیستی امکانپذیر نیست و بدون مشارکت جوامع محلی، بسیاری از برنامههای حفاظتی با چالشهای جدی روبهرو خواهند شد.
مردم محلی سیستان و بلوچستان به دلیل ارتباط مستقیم و روزمره با طبیعت، از دانش و تجربهای برخوردارند که در بسیاری از موارد میتواند مکمل اقدامات علمی و مدیریتی دستگاههای متولی باشد.
آگاهی از زیستگاهها، مسیرهای مهاجرت گونهها، تغییرات منابع آب و پوشش گیاهی و حتی رفتار جانوران، سرمایهای ارزشمند برای شناسایی تهدیدها و واکنش بهموقع در برابر آنهاست. از سوی دیگر، ایجاد احساس مسئولیت و تعلق نسبت به منابع طبیعی میتواند زمینه را برای کاهش شکار و صید غیرمجاز، مقابله با تخریب زیستگاهها و حفاظت از گونههای در معرض تهدید فراهم کند.
در شرایطی که فشارهای انسانی، تغییرات اقلیمی و کاهش منابع طبیعی، حیات بسیاری از گونههای جانوری و گیاهی منطقه را با خطر مواجه کرده است، همراهی مردم محلی دیگر یک انتخاب نیست؛ بلکه ضرورتی اساسی برای تداوم برنامههای حفاظتی است.
هرگاه جامعه محلی از «مخاطب» برنامههای حفاظتی به «شریک» حفاظت تبدیل شود، امکان حفظ پایدار تنوع زیستی و انتقال این میراث طبیعی به نسلهای آینده افزایش خواهد یافت.
بدون مشارکت جوامع محلی، حفاظت از محیط زیست سیستان و بلوچستان ممکن نیست
اصغر مبارکی، مشاور مدیرکل محیط زیست سیستان و بلوچستان در گفتگو با خبرنگار مهر، با تأکید بر اهمیت ویژه استان سیستان و بلوچستان گفت: این استان از نظر محیط زیستی بسیار مهم و ضروری است، زیرا تأثیرگذاری و تأثیرپذیری در آن بسیار زیاد است؛ البته این موضوع در جاهای دیگر نیز رخ میدهد، اما در این استان برخی موارد شدیدتر و حادتر است.
وی افزود: بدون مشارکت مردم، امکان حفاظت وجود ندارد. نمیتوان گفت کسی بدون مشارکت مردم میتواند کار حفاظت را انجام دهد و موفق باشد. مشکل اصلی در اغلب موارد گروههای مردمی و جوامع محلی هستند؛ همانهایی که وقتی گونهای در رده تهدید قرار میگیرد یا جمعیتش کاهش یا افزایش مییابد، نقش کلیدی دارند.
مشارکت و همکاری مردم باعث حفظ گونه ارزشمند گاندو شده است
مبارکی گاندو را مثال بارز این وضعیت دانست و گفت: گاندو گونهای است که با جامعه محلی تعارض دارد؛ به انسان و احشام حمله میکند و ترس و نگرانی ایجاد میکند. با این حال، هیچ برداشتی از گاندو نداریم و شکار نمیشود؛ در یکی دو سال اخیر خبرهای نگرانکنندهای شنیده میشود، اما مردم محلی به دلایل اخلاقی، فرهنگی و اعتقادی با این حیوان ارتباط دارند و زیاد اذیتش نمیکنند؛ جمعیت گاندو تقریباً سالم و پایدار است و حتی در برخی مواقع رو به افزایش است و این با مشارکت مردم بومی و محلی اتفاق افتادن است.
وی در نقطه مقابل، وضعیت جبیرها و آهوها را بسیار وخیم توصیف کرد و گفت: جبیر در استان وجود دارد، اما در اغلب مناطق سطح استان تقریبا همه جمعیتهای جبیر را از دست دادهایم؛ علت فقط طمع و شکار بیرویه بوده است؛ همین شرایط برای قوچ، میش، کل و بز هم وجود دارد؛ جمعیتهای بسیار کوچک و شکنندهاند؛ ده تا پانزده، هشت تا بیست فرد، این جمعیتها به شدت آسیبپذیرند و ممکن است در یک چشم به هم زدن منقرض شوند؛ در سابقه تاریخی سیستان و بلوچستان, بلوچستان جمعیتهای خوبی از جبیر داشتهاند، اما اکنون هیچ اثری از آنها نیست و این اتفاق در سی سال اخیر افتاده است.
تشدید خطر انقراض برخی گونهها در پی شکار بیرویه در استان
مشاور مدیرکل محیط زیست سیستان و بلوچستان به تنش بزرگ و جدی برداشت هوبره و پرندگان شکاری اشاره کرد و گفت: تقریباً دو ماه است همه نیروهای محیط زیست درگیر پیشگیری و مبارزه با زندهگیری و قاچاق پرندگان شکاری و هوبره هستند؛ در کل نوار ساحلی و داخل استان، کوخه و تله برای گرفتن پرندگان شکاری میگذارند. آسیب مالی، جانی، اداری و اکولوژیکی این کار به جمعیتهای مهاجر پرندگان واقعاً تأسفآور است. بهانههایی که آورده میشود پذیرفتنی نیست؛ فقط حس طمع و سود شخصی یا توقع درآمد شخصی باعث این کار میشود و تبعات آن را جدی نمیگیرند؛ هزینه بسیار زیادی به دولت و بهویژه محیط زیست تحمیل میشود.
وی درباره تعارض با حیات وحش افزود: در برخورد با حیوان وحشی تعارض وجود دارد و نمیتوان گفت زیستگاه حیوان وحشی جای تعارض نیست. اکنون با گرازها مشکل داریم؛ یکی از مشکلات جدی منطقه، مارهای سمی بهویژه سیاهمار است که کشتار این حیوان بسیار زیاد است؛ هر کسی هر جا سیاهمار ببیند بلافاصله میکشد، در حالی که ممکن است آسیب هم نرساند؛ با این روند کاهش جمعیت و کشتار، زمان زیادی نمیبرد که به آستانه انقراض برسد.
محیطبانان پای اجرای قانون ایستادهاند؛ حتی وقتی جانشان در خطر است
الهام آبتین، مدیرکل محیط زیست سیستان و بلوچستان، در گفتگو با خبرنگار مهر، در تشریح راهکارهای حفاظت از گونهها و زیستگاههای سیستان و بلوچستان گفت: در پاسخ به این پرسش که چه اقداماتی باید انجام شود، مهمترین نکته نقش و وظیفه نهادهای آموزشی و قانونگذار برای آموزش و اطلاعرسانی است.
وی افزود: برنامههای آموزشی برای مردم محلی مرتب و منظم برای گروههای مختلف، در جاهای مختلف و درباره موضوعات گوناگون بهصورت روتین برگزار میشود؛ این آموزشها بهویژه برای تعارضات گاندو، خرس، پلنگ، مارها و بهطور خاص در مناطق تالابی و برای حفاظت از خود تالابها و زیستگاهها انجام میشود.
آبتین ضربه دوم آسیب به محیط زیست را رفتارهای غیر قانونی دانست و بیان کرد: همه این اقدامات، از جمله قاچاق، تخلف و جرم محسوب میشود و ماموران محیط زیست در جاهایی مجبور به برخورد قانونی هستند؛ اما بازخوردی که از این برخورد قانونی میبینیم، دور از شأن فرهنگ غنی مردم سیستان و بلوچستان و دردسرساز است؛ حتی به قیمت کتک خوردن، توهین و آسیبهای جسمی برای محیطبانان منجر میشود.
مردم همواره به ماموران محیط زیست کمک می کنند
وی ادامه داد: در کنار اقدام قانونی، برنامههای حفاظت و مدیریت گونهها نیز انجام میشود؛ برنامههای مدونی برای تالابها اجرا میشود و روی گونههایی مثل خرس سیاه و کروکودیل کار میشود.
مدیرکل محیط زیست سیستان و بلوچستان اظهار کرد: جامعه محلی در کارهای حفاظتی نقش بسیار مهمی دارد؛ ما این کار را انجام میدهیم و مدیون همیاران محیط زیست هستیم که در جاهای مختلف به ما کمک میکنند.
آبتین با اشاره به دانش سنتی مردم بلوچستان و سیستان گفت: این دانش از نمونههای بارز در سطح کشور است؛ اطلاعاتی که آنها درباره گونهها، وضعیت گونهها، اکولوژی، بیولوژی، پراکنش و رفتارشان میدهند، واقعاً مثالزدنی است.
وی تأکید کرد: مسئله اصلی این است که نهایتا متضرر اصلی، استان و جامعه محلی خواهد بود. با از بین رفتن این منابع، درآمدزایی و کمکهای آنها نیز از دست میرود؛ اگر برداشتی هم وجود دارد، باید به شکل منطقی و پایدار باشد؛ اگر قرار باشد آنقدر از یک گونه برداشت شود که کلاً منقرض شود، این جنایت است و نامش برداشت نیست.
نظر شما