خبرگزاری مهر، گروه فرهنگ و ادب، زهرا اسکندری: برگزاری سیوهفتمین دوره نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران در شرایطی دنبال میشود که فضای عمومی کشور همچنان تحتتأثیر پیامدهای جنگ و التهابهای ناشی از آن قرار دارد. در چنین وضعیتی، مسئولان برگزاری تصمیم گرفتهاند این رویداد فرهنگی را برای هفتمین بار بهصورت مجازی برگزار کنند؛ تصمیمی که بار دیگر بحث درباره کارکرد، کیفیت و میزان اثرگذاری نمایشگاه مجازی را در میان فعالان حوزه نشر و کتاب پررنگ کرده است.
نمایشگاه کتاب تهران در سالهای گذشته، علاوه بر جنبه فرهنگی، بهعنوان یکی از مهمترین رویدادهای اجتماعی و اقتصادی حوزه نشر شناخته میشد؛ رویدادی که حضور مستقیم ناشران، نویسندگان و مخاطبان در آن، بخشی از هویت و فضای عمومیاش را شکل میداد. با این حال، تداوم شرایط بحرانی و ملاحظات ناشی از وضعیت کشور، موجب شده برگزاری حضوری نمایشگاه امسال از دستور کار خارج شود و شکل مجازی آن بار دیگر جایگزین مدل سنتی برگزاری شود.
در این میان، برخی ناشران معتقدند نمایشگاه مجازی توانسته بخشی از دسترسی مخاطبان به کتاب را حفظ کند، اما گروهی دیگر بر این باورند که حذف ارتباط مستقیم میان ناشر و مخاطب، نمایشگاه را از کارکرد فرهنگی و اجتماعی خود دور کرده و آن را به یک بستر صرفاً فروشگاهی تبدیل کرده است. همچنین محدودیتهای مرتبط با اینترنت، شرایط اقتصادی و کاهش قدرت خرید مخاطبان، از دیگر موضوعاتی است که همزمان با آغاز نمایشگاه مورد توجه فعالان این حوزه قرار گرفته است.
در همین رابطه، با رضا عبدالهی، مدیر انتشارات سدید، درباره برگزاری مجازی نمایشگاه کتاب تهران، و حضور این نشر در این نمایشگاه به گفتوگو پرداختیم.
* با چند عنوان اثر قرار است در نمایشگاه حاضر شوید و جدیدترین آثار شما چیست؟
امسال در نمایشگاه کتاب، با دستی پر و دلی امیدوار حضور پیدا میکنیم. بر اساس آمار ثبتشده در خانه کتاب، بیش از صد عنوان اثر جدید و تجدیدچاپشده در بازه اعلامی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی از سوی انتشارات ما در نمایشگاه عرضه خواهد شد؛ آثاری که هرکدام بخشی از دغدغهها، روایتها و زیست فرهنگی این روزهای جامعه ما را بازتاب میدهند.
در میان تازهترین آثار، کتاب «تله در تهران» نوشته فاطمه ولینژاد برای ما اهمیت ویژهای دارد. این اثر، روایتی عاشقانه در بستری امنیتی و سیاسی است؛ داستانی که تنها دو هفته پیش از جنگ دوازدهروزه نوشته شد و به شکلی قابل تأمل، فضای پرالتهاب کشمکشهای اطلاعاتی و امنیتی میان ایران و رژیم صهیونیستی را به تصویر میکشد. رمان، هم از جنس احساس است و هم از جنس اضطراب روزگار ما؛ گویی نویسنده نبض زمانه را پیش از وقوع حادثه شنیده است.
اثر دیگر ما، ویرایش تازه خاطرات «یک لباس شخصی ۲» است؛ کتابی که روایت رزمندهای از جبهه سوریه و محور مقاومت را بازگو میکند. تفاوت این مجموعه با بسیاری از آثار مشابه، در صراحت و واقعگرایی آن است؛ در پرداختن به جزئیات و حقیقتهایی که شاید کمتر دیده یا گفته شدهاند. این کتاب تلاش میکند جنگ را نه فقط از دریچه حماسه، بلکه از منظر انسان، تردید، رنج و تجربه زیسته روایت کند. آنها که جلد اول این اثر را خواندهاند بر جذابیت آن شهادت میدهند و من این مژده را به همه میدهم که داستانهای این جلد جذابتر و پرهیجان است.
و اما یکی از صمیمیترین و نزدیکترین آثار این روزهای ما، که در موسم آن نیز به سر میبریم؛ کتاب «من یک زائر اولی سادهام» نوشته سیدعلیاصغر علوی است؛ روایتی شیرین، صادقانه و بیتکلف از سفر حج و زیارت حرمین شریفین. این کتاب بیش از آنکه سفرنامه باشد، حدیث دلِ انسانی است که با کولهباری از اشتیاق راهی سرزمین نور شده؛ روایتی آرام و معنوی که مخاطب را با خود تا کوچههای مکه و مدینه میبرد. البته آثاری هم بودند که به علت کمکاریها یا کم توفیقی ما به نمایشگاه نرسیدند. که سعی میکنیم به زودی آنها را به مخاطبین عزیز هدیه کنیم.
* آیا پژوهشی درباره جنگ رمضان و جنگ دوازدهروزه و بهخصوص رهبر و فرماندهان شهید آغاز کردهاید؟
بله، ما از مدتی پیش پژوهشهایی را در این حوزه آغاز کردهایم و معتقدیم امروز بیش از هر زمان دیگری، جامعه ما نیازمند بازخوانی تجربههای تاریخی، امنیتی و مدیریتی برخاسته از میدان مقاومت است. بهویژه در روزگاری که منطقه ما هر روز با تحولات تازهای روبهرو میشود، کتاب میتواند حافظه تاریخی ملتها را زنده نگه دارد و نسل جدید را با ریشههای ایستادگی و هویت آشنا کند.
پیشتر یکی از مهمترین آثار ما مجموعه مدیریت جهادی بود؛ اثری که تلاش میکرد مفهوم مدیریت را بر اساس مکتب و سبک زیست شهدای دفاع مقدس بازخوانی و بازنویسی کند. خوشبختانه این مجموعه، هم از سوی مخاطبان عمومی با استقبال خوبی روبهرو شد و هم در میان اساتید حوزه مدیریت و علوم سیاسی مورد توجه قرار گرفت؛ چراکه نشان میداد مدیریت، صرفاً مجموعهای از تکنیکهای اداری نیست، بلکه میتواند برآمده از ایمان، مسئولیتپذیری، شجاعت و روحیه ایثار باشد.
اکنون نیز در حال طراحی و تدوین دورهای تازه با محوریت تجربهها و سبک فرماندهان شهید جنگ رمضان هستیم؛ فرماندهانی که هرکدام، بخشی از تاریخ معاصر مقاومت را با جان خود نوشتهاند. باور ما این است که روایت این تجربهها، فقط روایت جنگ نیست؛ روایت انسانهایی است که در سختترین میدانها، اخلاق، عقلانیت و امید را حفظ کردند.
از سوی دیگر، دانشگاه امام صادق(ع) نیز در این مسیر شهدای ارزشمندی را تقدیم کرده است؛ چه در میان اساتید و چه دانشجویان. آثار، یادداشتها و زندگینامههای این عزیزان اکنون در مرحله بررسی و تولید قرار دارد و امیدواریم بتوانیم بخشی از میراث فکری و معنوی آنان را به مخاطبان عرضه کنیم.
در کنار این موضوعات، اثری پژوهشی و ترجمه نیز بهزودی رونمایی خواهد شد که اگرچه مستقیماً درباره ما نیست، اما برای شناخت مناسبات قدرت استکبار در جهان امروز و فهم بهتر مفهوم «دشمنشناسی» بسیار قابل توجه است. این کتاب به بررسی ابعاد جنگ سرد جدید میان آمریکا و چین میپردازد؛ تقابلی که برای فهم جایگاه بازیگران نظم جهانی و شناخت آن برای نسل امروز، ضروری و روشنگر خواهد بود. ما معتقدیم مخاطب ایرانی امروز، علاوه بر ادبیات و روایت، نیازمند تحلیل عمیق تحولات جهانی نیز هست.
* با توجه به برگزاری مجازی نمایشگاه کتاب، چه برنامهای برای ارتباط بهتر با مخاطبان دارید؟
طبیعتاً نمایشگاه مجازی، با همه ظرفیتها و گستردگیای که دارد، یک حس مهم را از ناشر میگیرد؛ و آن دیدار مستقیم با مخاطب است. برای ما، نمایشگاه فقط محل فروش کتاب نیست؛ فرصتی است برای شنیدن، گفتگو کردن و دیدن برق شوق در چشم کسانی که هنوز به کتاب پناه میآورند. با این حال تلاش کردهایم این فاصله فیزیکی، به فاصله عاطفی و فرهنگی تبدیل نشود.
بر همین اساس، در ایام نمایشگاه، از طریق سایت انتشارات، بسترهای فروش مجازی و شبکههای اجتماعی بهصورت مستمر و تقریباً ۲۴ ساعته در کنار مخاطبان خواهیم بود؛ از ثبت سفارش و معرفی کتابها گرفته تا پاسخگویی به پرسشها و گفتوگو درباره آثار. سعی ما این است که مخاطب، حتی در فضای مجازی نیز احساس کند با یک انتشارات زنده و همراه روبهروست، نه صرفاً یک صفحه فروش اینترنتی. ما باور داریم اگر ارتباط انسانی و صمیمیت حفظ شود، حتی پشت صفحههای سرد تلفن همراه هم میتوان گرمای فرهنگ و کتاب را منتقل کرد.
* شما از نمادهایی که به اتحاد و پرچم ایران اشاره کند در فروشگاههای انتشارات خود استفاده کردهاید؟ و برنامه شما برای نشان دادن چنین المانهایی در نمایشگاه مجازی و برای مخاطب چیست؟
یکی از نمادهای قدیمی و شناختهشده انتشارات ما، کارتهایی است که مزین به تصاویر رهبر شهید انقلاب است و در پشت آن نیز همواره بخشی از توصیهها و جملات الهامبخش ایشان را برای مخاطبان نقل میکنیم. امسال نیز مجموعهای از تصاویر ایشان، در کنار تصاویر رهبر معظم انقلاب، حضرت آیتالله سیدمجتبی خامنهای حفظهالله، آماده شده که انشاءالله همراه بستههای پستی به دست مخاطبان خواهد رسید. ما معتقدیم گاهی یک تصویر، یک جمله یا یک یادگار کوچک، میتواند بیش از ساعتها سخنرانی، حس هویت، همدلی و تعلق را در دل مخاطب زنده نگه دارد و چه حسی زیباتر از یاد رهبر شهید و عزیزما!؟
* نظر شما درباره شعار نمایشگاه امسال که «بخوانیم برای ایران» است چیست؟
شاید برخی بگویند تکرار یک شعار، تازگی آن را کم میکند؛ اما بعضی جملهها، آنقدر ریشهدار و ضروریاند که هر بار باید دوباره شنیده شوند. «بخوانیم برای ایران» از همان جنس شعارهاست؛ شعاری که اگرچه تکرار شده، اما حقیقت آن همچنان زنده و مورد نیاز است.
ما امروز بیش از هر زمان دیگری به خواندن نیاز داریم؛ نه فقط برای افزایش اطلاعات، بلکه برای حفظ هویت، آرامش، گفتگو و امید. کتاب، در روزگار هیاهو و آشفتگی، هنوز یکی از معدود پناهگاههای امن انسان معاصر است. اگر ایران قرار است از مسیر فرهنگ، دانایی و همدلی عبور کند، بیتردید کتاب یکی از مهمترین چراغهای این راه خواهد بود.
البته بهنظر من اگر متن شعار امسال تغییر میکرد اما روح و مفهوم آن حفظ میشد، شاید برای مخاطب جذابتر و تازهتر بود. خصوصا اگر عجینشده با روح مقاومت و ایستادگی ایران عزیز هم میبود که چه بهتر. نمیدانم شاید شعاری مثل «با کتاب، سنگر میسازیم برای ایران» یا شعاری از این دست.
گاهی یک بیان تازه میتواند همان پیام قدیمی را دوباره در ذهنها زنده کند. با این حال، اصل ماجرا که دعوت مردم به خواندن برای اعتلای ایران است، همچنان ارزشمند و قابل احترام است.
نظر شما